Ελευθερία και αγάπη

Ας μη νομίζουμε πάντως ότι η ελευθερία είναι ο μόνος επίγειος σκοπός του ανθρώπου: όλες του οι προσδοκίες θα κατέληγαν τότε σε έναν γιγάντιο εγωισμό. Υπάρχει επίσης και μια άλλη ιδέα, η ιδέα της αγάπης που εξελίσσεται παράλληλα με την πρώτη. Για κάθε άνθρωπο χωριστά,η ελευθερία είναι ένας σκοπός, δεν είναι όμως παρά ένα μέσο για την αγάπη, για την οικουμενική αδελφοσύνη, μέσο αποτελεσματικό και παντοδύναμο, γιατί μόνο ο ελεύθερος άνθρωπος μπορεί χωρίς υστεροβουλία να σφίξει στην αγκαλιά του τον ελεύθερο αδελφό του και να του πει: «Σ’ αγαπώ».

Επομένως, η Διακήρυξη των Δικαιωμάτων του Ανθρώπου σφάλλει παραχωρώντας στον πολίτη το δικαίωμα στην ελευθερία εάν αυτή δεν οριοθετείται από την αγάπη, από τα καθήκοντα. Αντί να αντιμάχονται, το δικαίωμα και το καθήκον συγκλίνουν στο υψηλότερο νόημά τους· αντί να αλληλοπεριορίζονται, μεγεθύνει το ένα το άλλο και επεκτείνονται παράλληλα το ένα με το άλλο από τον άνθρωπο έως τον Θεό, όπου δικαίωμα και καθήκον, αγάπη και ελευθερία είναι ένα και το αυτό.

Elisee Reclus - Εξέλιξη της ελευθερίας στον κόσμο από το  βιβλίο: "Η πόλη της δίκαιης συμφωνίας", εκδ. Firebrand

Σπίθες Ανανέωσης: Η Απογοήτευση και η Ανάδυση ενός Νέου Ρομαντισμού

 

https://dlondon7.substack.com/p/sparks-of-renewal-disillusionment?utm_source=chatgpt.com

του Daniel Wortel-London

Το άνοιγμα της Τρίτης Συμφωνίας του Κόπλαντ. Το αμφιθέατρο του Λούις Σάλιβαν. Τα ηλιοβασιλέματα του Τζορτζ Ίνες. Ένα ποίημα του Γουίτμαν. Το «Racing in the Street».

Ως έφηβος στη δεκαετία του ’90, βυθισμένος σε έναν πολιτισμό που ένιωθα πως είχε μολυνθεί πέρα από κάθε ελπίδα σωτηρίας, γαντζώθηκα σ’ αυτά τα έργα τέχνης όπως ο ναυαγός γαντζώνεται στα συντρίμμια: ελπίζοντας πως κάποια μέρα, αν κατάφερνα να βγω στη στεριά, εκείνο από το οποίο κρατιόμουν θα μου έδινε καύσιμο για μια φωτιά που θα έδινε ζωή.

Σήμερα είμαστε όλοι ναυαγοί. Όμως μέσα στις πολλαπλές κρίσεις μας, κάποιοι από εμάς ανάβουν φωτιές στις παραλίες — και κάποιοι άλλοι τις προσέχουν.

Παρατηρητές με οξυδερκές βλέμμα, σε διάσπαρτα άρθρα, διακρίνουν το θρόισμα νέων συναισθηματικών διαθέσεων, νέων «δομών του συναισθήματος». Έναν Νέο Ρομαντισμό. Μια νέα ειλικρίνεια. Μια εμφάνιση του Μεταμοντερνισμού. Ένα σμήνος από «μετά-» προσεγγίσεις (μεταφιλελευθερισμός, μεταλαϊκισμός, μεταανάπτυξη, αναρτήσεις στο Substack…). Η επικίνδυνη αλλά αναγκαία πράξη του να διακρίνουμε τι γεννιέται και τι πεθαίνει στη σημερινή μας συγκυρία μάς καλεί ξανά. Κανείς μας δεν μπορεί να απαντήσει πλήρως. Όλοι μας πρέπει να προσπαθήσουμε.

Αυτή είναι η πρώτη μου απόπειρα. Αντλώ έμπνευση από διεισδυτικούς στοχαστές όπως ο Ρος Μπάρκαν και ο Τεντ Τζόια, οι οποίοι και οι δύο βλέπουν να αναδύεται ένα νέο πολιτισμικό μέτωπο. Ένα μέτωπο που αμφισβητεί τις παιδαριώδεις αισιοδοξίες και τις εύκολες απαισιοδοξίες που κατέστησαν δυνατές τις καταστροφές της εποχής μας.

Κι εγώ βλέπω αυτούς τους σπόρους πολιτισμικής εξέγερσης. Θαυμάζω τις αναλογίες που κάνουν αυτοί οι συγγραφείς ανάμεσα στη δική μας εποχή και την πρώιμη ρομαντική περίοδο — αναμφισβήτητα την τελευταία στιγμή στη δυτική Ιστορία κατά την οποία πολιτισμικές και κοινωνικές επαναστάσεις προχώρησαν με επιτυχία ταυτόχρονα.

Υπήρχαν όμως δύο μορφές ρομαντικού ριζοσπαστισμού. Η πιο γνωστή ήταν ο ατομικός αισθητισμός, που ενσαρκώθηκε από τον Όσκαρ Ουάιλντ. Η άλλη ήταν το κοινοτιστικό, παραγωγιστικό όραμα που ανέδειξε ο Γουίλιαμ Μόρις. Πιστεύω πως και οι δύο αυτές τάσεις αποκτούν σήμερα ολοένα μεγαλύτερη παρουσία στον πολιτισμό μας — και η αυξανόμενη απογοήτευσή μας από την πολιτική όπως ασκείται συνήθως θα τις επιταχύνει ακόμη περισσότερο. Το καθήκον μας είναι να αναγνωρίσουμε, να καλλιεργήσουμε και να συνυφάνουμε αυτές τις δύο τάσεις, ώστε να μπορέσουν να στηρίξουν το είδος των κοινοτήτων που χρειάζονται οι άνθρωποι και ο πλανήτης μας.

Αυτό το δοκίμιο είναι η πρώτη μου απόπειρα να χαράξω τα περιγράμματα αυτής της σύνθεσης — μια αναζήτηση αυτού που θα μπορούσε να μας στηρίξει καθώς συγκεντρωνόμαστε γύρω από τις φλόγες του αναδυόμενου.

Μεταμοντερνισμός 101

Αφετηρία μας είναι, ελπίζω, ο μεταμοντερνισμός. Τα διακριτικά του γνωρίσματα είναι οικεία: επιφάνεια αντί για βάθος, ειρωνεία αντί για δέσμευση, ροή αντί για τόπο. Κατά τη δεκαετία του 1990, ό,τι είχε απομείνει στην εφηβική μου ψυχή από την κεντροευρωπαϊκή Bildung εξεγέρθηκε εναντίον του. Δεν υπήρχε όμως τρόπος διαφυγής: ακόμη και εκείνοι οι θεωρητικοί που αποκάλυπταν τον μεταμοντερνισμό ως την «πολιτισμική λογική του ύστερου καπιταλισμού» δεν ενδιαφέρονταν να οικοδομήσουν ένα συλλογικό υποκείμενο που θα μπορούσε να του αντισταθεί. Ανάμεσα στις μηδενιστικές κριτικές των ακαδημαϊκών και την παιδαριώδη σαβούρα της τηλεόρασης, αποσύρθηκα ευχαρίστως στο δικό μου Kultur.

Και ύστερα συνέβη η 11η Σεπτεμβρίου.

Ίσως, όπως παρατηρεί ο Τζον Μπάσκιν, τα στοιχεία ενός μετα-μεταμοντέρνου πολιτισμού ήταν ήδη ορατά πριν από το 2001 (Γουές Άντερσον, Σούφτζαν Στίβενς, Stuckism). Όμως δύο εικόνες, τραβηγμένες με διαφορά λίγων εβδομάδων, αποτελούν ίσως την πλησιέστερη απεικόνιση του «πριν» και του «μετά» του μεταμοντερνισμού που θα μπορούσαμε να έχουμε. Η μία ήταν μιας ομάδας φαινομενικά αποστασιοποιημένων χίπστερ — στο Γουίλιαμσμπεργκ, μάλιστα — να απολαμβάνουν τη θέα μπροστά στο φλεγόμενο κέντρο της πόλης. Η άλλη, που έχει μείνει περισσότερο στη μνήμη παρά έχει αποτυπωθεί σε εικόνες, ήταν άγνωστοι άνθρωποι να κλαίνε ο ένας στην αγκαλιά του άλλου σε δημόσια πάρκα, μπροστά σε αυτοσχέδια μνημεία.

Με ποιους θα προτιμούσατε να είστε;

Εξακολουθούμε, φυσικά, να ζούμε στον κόσμο που δημιούργησε ο μεταμοντερνισμός — πουθενά περισσότερο απ’ ό,τι στο διαδίκτυο. Υπάρχουν όμως και διαφορές. Η οικονομική διαστρωμάτωση, η κλιματική κρίση, η Covid-19, ένας πολυπολικός κόσμος: όλα αυτά διέκοψαν τις απρόσκοπτες ροές ανθρώπων και εμπορευμάτων που είχαν καταστήσει δυνατό τον μεταμοντερνισμό. Σε αυτές τις χωρικές ρήξεις προστέθηκε μια νέα χρονική κινητικότητα: η Ιστορία βρίσκεται και πάλι σε κίνηση, όχι μόνο με τη μορφή της «ανάπτυξης» και της «επέκτασης» — των μεταμοντέρνων υποκατάστατων της προόδου — αλλά και με τη δυνατότητα κρίσιμων καμπών, παρακμής, αποκάλυψης: και ίσως ακόμη και βελτίωσης.

Όλες αυτές οι ιστορικές εξελίξεις αποτελούν το έδαφος για μια νέα εποχή μεταμοντερνισμού: τη «δομή του συναισθήματος που αναδύεται κατά τη δεκαετία του 2000 και έχει καταστεί η κυρίαρχη πολιτισμική λογική των δυτικών καπιταλιστικών κοινωνιών». Είναι ένας μη ικανοποιητικός όρος, εξίσου μη ικανοποιητικός όσο και ο «μεταμοντερνισμός»: δεν παύει όμως να είναι χρήσιμος. Χαρακτηρίζει τις ευαισθησίες της εποχής μας ως μια διαρκή ταλάντωση ανάμεσα στα κατάλοιπα του μεταμοντερνισμού, στις αναβιώσεις του μοντερνισμού και στα πρώτα σκιρτήματα εντελώς νέων πολιτισμικών λεξιλογίων.

Με αυτά δεδομένα, υπάρχουν ορισμένα στοιχεία του πολιτισμού μας που ταλαντεύεται και τα οποία τον διακρίνουν σαφώς από ό,τι προηγήθηκε. Η ειλικρίνεια, όπως αντικατοπτρίζεται σε όλα, από τον poptimism μέχρι τον λαϊκισμό, από τα reaction videos μέχρι τα subreddits, χαρακτηρίζει μεγάλο μέρος της πρώιμης πρώιμης εποχής του μεταμοντερνισμού (2001–2016). Η παρόρμηση να δημιουργείς, να γράφεις και να μοιράζεσαι τα πάθη σου με άλλους. Η ώθηση προς την αυτομόρφωση, ακόμη και προς την αυτοβελτίωση. Η επιθυμία να αποκτήσει το έργο σου νόημα και σκοπό.

Οι εκλογές μετά το 2024 είναι απίθανο να μεταβάλουν αυτή την τάση, αν και θα μπορούσαν να πήξουν και να ανακατευθύνουν αυτή την «ειλικρίνεια» προς ορισμένα ενδιαφέροντα πολιτικά εγχειρήματα, όπως θα συζητήσω αργότερα. Η δυσπιστία απέναντι στους θεσμούς ως μέσα μεταρρύθμισης, ή ως θεσμούς ικανούς να μεταρρυθμιστούν, είναι πιθανό να συνεχιστεί. Ο μηδενισμός απέναντι στον ακτιβισμό γενικότερα ενδέχεται να καταλάβει μεγαλύτερο μέρος του πολιτισμικού μας περιβάλλοντος.

Ο μεταμοντερνισμός, όμως, δεν είναι τίποτε αν όχι διαλεκτικός. Τα επόμενα χρόνια θα βλέπουμε όλο και περισσότερο την κουλτούρα μας να ταλαντεύεται μπρος και πίσω ανάμεσα στον ακτιβισμό και τον ησυχασμό, στην ελπίδα και την απόγνωση — ιδιαίτερα υπό το φως της περαιτέρω ανεργίας που θα προκαλέσει η τεχνητή νοημοσύνη, της συνεχιζόμενης κλιματικής αλλαγής και άλλων διαφόρων δυσοίωνων εξελίξεων. Το γεγονός ότι ανθεί μια κοινότητα «αισιόδοξων που περιμένουν την καταστροφή» αποτελεί σύμπτωμα της διπολικότητας της εποχής μας.

Τι είδους πολιτικές δυνατότητες θα ανοίξουν ή θα κλείσουν αυτές οι τάσεις; Μην ανησυχείτε, σύντομα θα αρχίσω να απαντώ σε αυτά τα ερωτήματα. Πριν από αυτό, όμως, θέλω να εξετάσω ορισμένα σχόλια γύρω από το θέμα: κυρίως εκείνα που παρουσιάζουν αυτές τις εξελίξεις ως προάγγελους ενός νέου ρομαντισμού.

Ερωτευμένοι με τον καπιταλισμό

Ο ρομαντισμός βρίσκεται στον αέρα. Ο Τεντ Τζόια έχει γράψει για το πώς «σιγοβράζει η αντίδραση στην κυριαρχία της τεχνολογίας πάνω στην καθημερινή ζωή, ιδιαίτερα στους θεοειδείς αλγορίθμους — των οποίων ο πραγματικός υπολογισμός παραμένει ιδιοκτησιακός — που κυβερνούν ολόκληρη την ψηφιακή ύπαρξη». Ο Ρος Μπάρκαν έχει προχωρήσει ακόμη περισσότερο σε αυτή την ερμηνεία, γράφοντας στις 19 Ιανουαρίου για μια «έλξη προς τον ρομαντισμό» που πρόκειται να βιώσει ο πολιτισμός μας. Ο ίδιος και άλλοι παραλληλίζουν την εποχή μας με εκείνη της ρομαντικής περιόδου, όταν οι καλλιτέχνες υπερασπίζονταν κατά παρόμοιο τρόπο «το δημιουργικό πνεύμα» απέναντι στον «επιστημονισμό και τις αξιώσεις του».

Στην πραγματικότητα, όμως, μεγάλο μέρος αυτού που γνωρίζουμε ως ρομαντισμό ήταν απολύτως συμβατό με τον Διαφωτισμό και τα δύο παιδιά του: τον σύγχρονο φιλελευθερισμό και τον σύγχρονο καπιταλισμό. Ευθυγραμμίστηκε απόλυτα με τα μεγάλα κινήματα υπέρ της φιλελεύθερης δημοκρατίας που σάρωσαν τη Δύση στις αρχές του δέκατου ένατου αιώνα, προσδίδοντάς τους μια ορμή και μια ζωντάνια που ίσως διαφορετικά να μην είχαν. Η μουσική βροντή του Μπετόβεν ενάντια στη ναπολεόντεια τυραννία αντηχούσε μέσα από μια ανερχόμενη μεσαία τάξη που εξεγειρόταν εναντίον των ασφυκτικών ορθοδοξιών των φεουδαρχικών προνομίων.

Όταν όμως οι πολιτικές νίκες της μεσαίας τάξης είχαν επιτευχθεί και οι εξεγέρσεις του 1848 είχαν ηττηθεί, μεγάλο μέρος του δυτικού ρομαντισμού άρχισε να σαπίζει. Ο αστός έγινε γνώστης και συλλέκτης, αγοράζοντας καλαισθησία και συναισθηματική εκτόνωση μέσα από τα εμπορευματοποιημένα πάθη των άλλων. Ο πλούσιος που δάκρυζε στην όπερα, ο υπάλληλος που ονειρευόταν τη μεσαιωνική ηρωική ζωή, το νεογοτθικό αρχοντικό ενός βιομηχάνου: αυτό ήταν σε μεγάλο βαθμό εκείνο στο οποίο περιορίστηκε το όνειρο του ρομαντισμού. Οι καλλιτέχνες αναγκάζονταν είτε να ικανοποιούν αυτούς τους Φιλισταίους είτε να γυρίζουν την πλάτη τους στην αγορά στο όνομα της «τέχνης για την τέχνη» και της αμόλυντης ψυχής τους. Και στις δύο περιπτώσεις, τα κύρια ρεύματα της δυτικής τέχνης στράφηκαν προς τα μέσα, μακριά από τα μεγάλα συλλογικά κινήματα που τους είχαν δώσει ζωή, καθοδηγούμενα από τις αστικές απαιτήσεις, την καλλιτεχνική ιδιοτροπία ή και από τα δύο.

Μία από τις μεγάλες εξαιρέσεις σε αυτή την υποχώρηση ήταν ο Όσκαρ Ουάιλντ. Αυτό μπορεί να φαίνεται παράδοξο, δεδομένης της φήμης του Ουάιλντ ως του κατεξοχήν αισθητιστή. Όμως στο σπουδαίο δοκίμιό του του 1891, Η ψυχή του ανθρώπου υπό τον σοσιαλισμό, ο Ουάιλντ υποστήριξε ότι μόνο ένα κοινωνικό κίνημα για την εξίσωση των συνθηκών και την κατάργηση της ατομικής ιδιοκτησίας θα μπορούσε να επιτρέψει στην τέχνη και την ατομικότητα να ανθίσουν.

Όπως είχαν τα πράγματα, ο καπιταλισμός έπνιγε την ατομική δημιουργικότητα, εξαθλιώνοντας τους ανθρώπους και υποχρεώνοντάς τους σε μονότονη, αλλοτριωτική εργασία. Απαλλαγμένοι από την «τυραννία της ανάγκης» και τις επιταγές των ιδιοκτητών της ιδιωτικής περιουσίας, οι άνθρωποι θα ήταν ελεύθεροι να αφιερωθούν στην καλλιέργεια των δικών τους καλλιτεχνικών οραμάτων. Αυτό θα επέτρεπε έναν ατομικισμό «πολύ πιο ελεύθερο, πολύ πιο εκλεπτυσμένο και πολύ πιο έντονο από ό,τι είναι σήμερα».

Το όραμα του Ουάιλντ για έναν αισθητικό ριζοσπαστισμό έχει μεγάλη απήχηση, όπως θα δούμε, στον σύγχρονο πολιτισμό μας. Την ίδια όμως εποχή που έγραφε εκείνος, άνθιζε μια άλλη, εντελώς διαφορετική μορφή ρομαντικού ριζοσπαστισμού: μια μορφή που δεν οικοδομούνταν γύρω από το απερίσπαστο άτομο, αλλά γύρω από την ισχυρή κοινότητα.

Ο Άλλος Ρομαντισμός

Όποια επίπεδα αποξένωσης και κατακερματισμού κι αν πιστεύουμε ότι βιώνουμε σήμερα, δεν συγκρίνονται με τις καταστροφές που υπέστη ο μέσος Ευρωπαίος του δέκατου ένατου αιώνα. Ξεριζωμένος από την αγκαλιά κοινοτήτων αιώνων, πεταμένος στην ανώνυμη και κατακερματισμένη μεγαλούπολη, υποχρεωμένος σε εργασία του πιο εξευτελιστικού και απομονωτικού είδους, αποκομμένος από τις γνώριμες παραδόσεις και αξίες που έδιναν νόημα στη ζωή του: έτσι έμοιαζε η «πρόοδος» για τις μάζες. Δεν είναι περίεργο που τα ποσοστά αυτοκτονιών αυξάνονταν όσο προχωρούσε ο αιώνας.

Πολλοί καλλιτέχνες και ριζοσπάστες συμμερίζονταν αυτή την οπτική. Οι ποικιλόμορφοι τοπικοί πολιτισμοί που είχαν προσφέρει στήριγμα στους ανθρώπους ασφυκτιούσαν κάτω από τον πολιτικό απολυταρχισμό, την καπιταλιστική εκμετάλλευση και την αλλοτριωτική μεγαλούπολη. Σχετικά λίγοι, ωστόσο, επιθυμούσαν μια επιστροφή στην ορθοδοξία και την ομοιομορφία του παλιού χωριού. Αντί γι’ αυτό, ήθελαν να δημιουργήσουν κοινότητες οργανωμένες γύρω από τις ανάγκες και τα όνειρα όλων των συμμετεχόντων τους, όπου η οικονομική και πολιτική ζωή θα διαπνεόταν από τη δημοκρατία και όπου ο πολιτισμός θα παραγόταν συλλογικά, όπως και θα καταναλωνόταν συλλογικά. Ήθελαν, με λίγα λόγια, μια κοινότητα ίσων.

Η μορφή που ενσάρκωσε καλύτερα τις κοινοτιστικές τάσεις του ρομαντισμού ήταν ο Γουίλιαμ Μόρις.

Γεννημένος σε οικογένεια της μεσαίας τάξης, ο Γουίλιαμ Μόρις μεγάλωσε αντιδρώντας, όπως και ο Ουάιλντ, στη φτηνιάρικη μαζική παραγωγή διακοσμητικών αντικειμένων της εποχής του. Όπως και ο Ουάιλντ, απεχθανόταν τον τρόπο με τον οποίο αυτή εξαθλίωνε τους εργάτες, αποξενώνοντάς τους παράλληλα από τα προϊόντα της εργασίας τους. Και οι δύο απεχθάνονταν τον μηχανοποιημένο μόχθο και τον χοντροκομμένο ωφελιμισμό που μετέτρεπε την ανθρωπότητα σε αναλώσιμα γρανάζια.

Υπήρχαν, ωστόσο, δύο σημαντικές διαφορές μεταξύ τους. Πρώτον, ο Μόρις έβλεπε την τέχνη με κοινωνικούς και κοινοτικούς όρους — τον καθεδρικό ναό, όχι το ποίημα. Μόνο οι ισχυρές κοινότητες μπορούσαν να δημιουργήσουν μεγάλη τέχνη. Και δεύτερον, ο Μόρις έβλεπε την τέχνη ως κάτι που ενσαρκώνεται μέσα στην εργασία, όχι ως απελευθέρωση από την εργασία. Η τέχνη είναι «η έκφραση της χαράς του ανθρώπου από την εργασία».

Αφού διάβασε τα έργα του Μαρξ και του Χένρι Τζορτζ, η πολιτική συνείδηση του Μόρις εμβαθύνθηκε, καθώς εντόπισε τη βαθύτερη αιτία της εξωτερικής σήψης του μηχανοποιημένου πολιτισμού. «Διαπίστωσα ότι οι αιτίες της χυδαιότητας του πολιτισμού», έγραψε, «βρίσκονταν βαθύτερα απ’ όσο είχα φανταστεί, και σιγά σιγά οδηγήθηκα στο συμπέρασμα ότι όλες αυτές οι ασχήμιες δεν είναι παρά η εξωτερική έκφραση της έμφυτης ηθικής εξαχρείωσης στην οποία μας υποχρεώνει η σημερινή μορφή της κοινωνίας». Μόνο μια ισότιμη και ελεύθερη κοινωνία, υποστήριζε, θα μπορούσε να προσφέρει τις υλικές προϋποθέσεις για μια ζωή που θα άξιζε να βιωθεί, για έναν πλουσιότερο πολιτισμό, για μια πιο ολοκληρωμένη ανθρωπότητα.

Για να επιτευχθεί αυτό, ο Μόρις αναγνώριζε ότι θα χρειαζόταν μια νέα οικονομική βάση, οργανωμένη γύρω από τις ανάγκες των τοπικών κοινωνιών και όχι γύρω από το κράτος ή τον μεμονωμένο καπιταλιστή. Για να οικοδομηθεί όμως αυτή η βάση, απαιτούνταν η εκπαίδευση της επιθυμίας. Γι’ αυτό ο Μόρις έγραψε ουτοπικά μυθιστορήματα όπως το Ειδήσεις από το Πουθενά, προκειμένου να δώσει στους ανθρώπους μια γεύση του πώς θα μπορούσε να είναι η αληθινή κοινότητα και να τους εμπνεύσει να την πραγματοποιήσουν. Ήταν μια ταπεινή δουλειά — αλλά αναγκαία δουλειά. Όπως δήλωσε ο σύντροφος ρομαντικός Γκούσταβ Λαντάουερ: «Παρόλο που είμαστε λίγοι, πρέπει να αρχίσουμε· επειδή είμαστε λίγοι, πρέπει να αρχίσουμε με μικρά βήματα. Μόλις αρχίσουμε, όμως, θα μπορέσουμε να δείξουμε σε όλους όσοι μπορούν να δουν τι πραγματικά είναι ο σοσιαλισμός, η χαρά και η κοινότητα! Τότε θα ξέρουμε: σύντομα θα είμαστε πολλοί».

Ανάβοντας τις φωτιές

Ποιες είναι, λοιπόν, οι πολιτισμικές δυνατότητες της δικής μας εποχής; Ποια στοιχεία του ρομαντισμού αναβράζουν μέσα στη σημερινή μας πραγματικότητα; Και πώς μπορούμε να αντλήσουμε από αυτές τις «αναδυόμενες δομές του συναισθήματος», ώστε να οικοδομήσουμε κάτι πιο άξιο για ακμαία άτομα και κοινότητες;

Από τη μία πλευρά, βλέπουμε σημάδια επιστροφής στην κοινότητα. Παρά όλη τη συζήτηση για τη μοναξιά και τα άδεια γήπεδα μπόουλινγκ, πραγματικά πιστεύω ότι υπάρχει μια πείνα για κοινότητα, για συλλογικές εμπειρίες, που μπορεί κανείς να βρει σε όλα, από τις λαϊκιστικές συγκεντρώσεις μέχρι τα subreddits. Δεν είναι όλα αυτά τα κινήματα προοδευτικά, αλλά η δίψα για σύνδεση είναι απτή.

Ακόμη σημαντικότερο είναι ότι υπάρχουν κινήματα για την ανοικοδόμηση της civic infrastructure που είναι απαραίτητη για μια υγιή κοινοτική ζωή: όχι μόνο με τη δημιουργία περισσότερων δημόσιων πάρκων και βιβλιοθηκών, αλλά και με τη δημιουργία των ειδών οικονομικών δραστηριοτήτων που λειτουργούν ως άγκυρες για την κοινότητα.

Παράλληλα με αυτή τη στροφή προς την κοινότητα, παρατηρείται μια επιστροφή στον αισθητισμό. Ειρωνικά, η ανεργία που θα δημιουργήσει η τεχνητή νοημοσύνη πιθανότατα θα αναγκάσει περισσότερους ανθρώπους να αναζητήσουν νόημα στη ζωή τους έξω από την εργασία — κάτι που, όπως θυμόμαστε, αποτελούσε το βασικό μοτίβο της πρώιμης μεταμοντέρνας κουλτούρας. Αυτό, μαζί με τη διατάραξη της πολιτιστικής βιομηχανίας, θα αναγκάσει τους καλλιτέχνες να δημιουργούν για τον εαυτό τους, αν όχι για την αγορά. Μια επιστροφή στην «τέχνη για την τέχνη» αναδύεται.

Οι εξελίξεις αυτές θα επιταχυνθούν από την πολιτική εξάντληση της εποχής μας. Η απογοήτευση από τους θεσμούς, είτε ως μέσα είτε ως στόχους μεταρρύθμισης, όπως έχει επισημάνει ο Ρος Μπάρκαν, βρίσκεται ήδη σε πλήρη εξέλιξη. Η απογοήτευση από αυτό που ο Άντον Γιάγκερ έχει αποκαλέσει hyperpolitics πλησιάζει σε σημείο καμπής. Αυτό μπορεί να είναι προσωρινό, όπως επιβάλλει η φύση του μεταμοντερνισμού. Στο μεταξύ, όμως, οι άνθρωποι θα διοχετεύσουν μέρος του πάθους που κάποτε αφιέρωναν στην πολιτική και την εργασία σε εναλλακτικά κανάλια.

Το μη πολιτικό, όμως, δεν είναι ποτέ απλώς μη πολιτικό. Όπως η οικονομία μας εξαρτάται από «μη οικονομικές» δραστηριότητες για να ευδοκιμήσει — τη σκουριά, τους φυσικούς πόρους — έτσι και τα πολιτικά μας κινήματα εξαρτώνται από «μη πολιτικούς» παράγοντες για να επιτύχουν. Πιο συγκεκριμένα, δεν μπορούμε να έχουμε ισχυρά πολιτικά κινήματα χωρίς πρώτα να οικοδομήσουμε ισχυρούς πολιτισμούς και ισχυρές κοινότητες που θα μπορούν να τα στηρίξουν. Έχω υποστηρίξει αυτή την άποψη σε πρόσφατο κείμενό μου και πιστεύω ότι η Αριστερά αρχίζει να το αναγνωρίζει.

Και εδώ ακριβώς βλέπω μια υπόσχεση στη μετατόπιση του κλίματος της εποχής μας μακριά από την πολιτική όπως ασκείται συνήθως. Επιστρέφοντας στην τέχνη και την κοινότητα, μπορούμε να δημιουργήσουμε τις βασικές συνθήκες που απαιτούνται για τα μετασχηματιστικά πολιτικά κινήματα που μπορούν και πρέπει να επιστρέψουν. Η επιστροφή στην τέχνη και την κοινότητα θα μας βοηθήσει να οικοδομήσουμε τις σχέσεις, να γεννήσουμε τα οράματα και να καλλιεργήσουμε το οικοσύστημα που μπορούν να στηρίξουν πιο ανοιχτά πολιτικές δράσεις από τους απογόνους του Ουάιλντ και του Μόρις. Πάνω απ’ όλα, μπορούν να θρέψουν την αίσθηση αυτενέργειας που χρειαζόμαστε για να αντισταθούμε: όπως έχει δηλώσει η Αλέξις Φρανς, «οι τέχνες είναι μετασχηματιστικές επειδή βοηθούν τους ανθρώπους να δουν τον εαυτό τους και να αγγίξουν τις δικές τους δυνατότητες δημιουργίας». Και τα πολιτικά κινήματα που θα δημιουργήσουν αυτοί οι καλλιτέχνες-ακτιβιστές μπορούν, με τη σειρά τους, να καλλιεργήσουν τις οικονομικές και κοινωνικές συνθήκες που θα επέτρεπαν στους καλλιτέχνες και στις κοινότητες να ανθίσουν.

Σε αυτή τη στιγμή αβεβαιότητας, όπου η πολιτική εξάντληση και οι πολιτισμικές μετατοπίσεις διαπλέκονται, η αναζωπύρωση της τέχνης και της κοινότητας προσφέρει όχι μόνο παρηγοριά αλλά και ένα θεμέλιο για ανανέωση. Αγκαλιάζοντας τις δύο αυτές τάσεις — τον αισθητισμό και τον συλλογικισμό — που αμφότερες έχουν ισχυρές αντιστοιχίες με τη μεταμοντέρνα εποχή μας, μπορούμε να δημιουργήσουμε χώρους όπου τα άτομα θα βρίσκουν νόημα και έκφραση και όπου οι κοινότητες θα ακμάζουν χάρη στον κοινό σκοπό και τη φροντίδα. Αυτές οι προσπάθειες δεν αποτελούν αντιπερισπασμό από την πολιτική δράση — αποτελούν τις προϋποθέσεις της. Είναι το έδαφος μέσα στο οποίο μπορούν να ριζώσουν μετασχηματιστικά κινήματα, προσφέροντας τις σχέσεις, τη φαντασία και την αίσθηση αυτενέργειας που είναι απαραίτητες για να αμφισβητηθεί η υπάρχουσα τάξη πραγμάτων.

Αν θέλουμε να οικοδομήσουμε κάτι πιο άξιο για ακμαία άτομα και κοινότητες, πρέπει πρώτα να ανάψουμε αυτές τις φωτιές, καλλιεργώντας τις σπίθες της δημιουργικότητας και της αλληλεγγύης που θα φωτίσουν τον δρόμο μπροστά μας. Στην τέχνη και την κοινότητα μπορεί ακόμη να βρούμε τα εργαλεία για να αλλάξουμε τον κόσμο μας.

Η εποχή του Νεορομαντισμού - Για τη διαίσθηση και την αντίσταση σε έναν κόσμο που ελέγχεται πλήρως

 

https://airesidency.substack.com/p/the-age-of-neo-romanticism?utm_source=chatgpt.com

Της Emily Manges

Όταν πρόκειται για το γούστο, πάντα πίστευα ότι είναι σημαντικό να ξέρεις τα όριά σου. Θα είμαι ο πρώτος που θα παραδεχτεί ότι δεν είχα ποτέ ιδιαίτερα καλό κινηματογραφικό γούστο. Έχω καλό γούστο στην τέχνη και καλό γούστο στο design. Και δεν εννοώ «γούστο» με την έννοια που έχει αποκτήσει στον τεχνολογικό λόγο, αλλά με την παλαιότερη έννοια, πιο κοντά στο «ξέρω για τι πράγμα μιλάω» — ή ίσως σε ένα κάποιο *je ne sais quoi*.

Το λέω αυτό ως διευκρίνιση για όσα πρόκειται να πω: μου άρεσαν πραγματικά τα *Ανεμοδαρμένα Ύψη*. Κάντε μου μήνυση, αλλά το να περάσω δύο ώρες στα εξαιρετικά ανακλινόμενα καθίσματα του AMC Lower East Side, παρακολουθώντας όμορφους ανθρώπους με όμορφα ρούχα, μέσα σε άγρια, κινηματογραφικά τοπία, ήταν μια πραγματικά υπέροχη εμπειρία.

Τα τοπία ήταν εκείνα που έμειναν περισσότερο μέσα μου. Προφανώς ήταν εκπληκτικά, αλλά ταυτόχρονα καθρέφτιζαν και την εσωτερική ζωή των ηρώων: άγρια και φορτισμένα σε κάποιες σκηνές, υπερβολικά ελεγχόμενα και περιποιημένα σε άλλες. Ο κόσμος αυτός έμοιαζε σαν να είχε βγει από έναν πίνακα του Κάσπαρ Ντάβιντ Φρίντριχ.

*Σκηνή από τα Ανεμοδαρμένα Ύψη*

Πέρα από τα *Ανεμοδαρμένα Ύψη* και το *Hamnet*, κι άλλα σημάδια νεορομαντισμού έχουν αρχίσει να εμφανίζονται σε ολόκληρο τον πολιτισμό. Η αστρολογία, το ταρό, ακόμη και μια κάποια «μαγισσίστικη» διάθεση δεν βρίσκονται πλέον στο περιθώριο.

Ο Ρομαντισμός, που εμφανίστηκε στα τέλη του 18ου και στις αρχές του 19ου αιώνα, ήταν ταυτόχρονα φιλοσοφία και αισθητική. Έδινε προτεραιότητα στη φύση, το δέος και τον μυστικισμό, αντί για την καθαρή ορθολογικότητα. Υποστήριζε ότι οι σημαντικότερες αλήθειες δεν είναι πάντοτε και οι πιο εύκολα αναγνώσιμες ή κατανοητές.

Αισθητικά, ο Ρομαντισμός ενισχύει την ατμόσφαιρα. Στρέφεται προς τη φύση και τον μυστικισμό μέσα από σβησμένα πράσινα και μπλε, διάχυτο φως και μια αίσθηση κίνησης ή αιώρησης. Το αποτέλεσμα είναι καθηλωτικό· νιώθεις σαν να έχεις τοποθετηθεί μέσα στη σκηνή.

**Ρομαντισμός και εκβιομηχάνιση**

Στα τέλη του 18ου και στις αρχές του 19ου αιώνα, καθώς ο βιομηχανικός καπιταλισμός και ο ορθολογισμός του Διαφωτισμού εδραιώνονταν, οι ρομαντικοί καλλιτέχνες άρχισαν να διατυπώνουν μια διαφορετική αντίληψη για την ανθρώπινη εμπειρία. Ενώ ο Διαφωτισμός έδινε έμφαση στη σαφήνεια και την τάξη, ο Ρομαντισμός στράφηκε προς την αμφισημία, το συναίσθημα και τα όρια της λογικής.

Αυτό φαίνεται πιο καθαρά στη ζωγραφική. Ο Κάσπαρ Ντάβιντ Φρίντριχ συχνά τοποθετούσε μια μοναχική μορφή μπροστά σε απέραντα βουνά, ωκεανούς ή ορίζοντες γεμάτους ομίχλη. Ο άνθρωπος είναι μικρός, αλλά όχι ασήμαντος, και ο θεατής καλείται να έρθει αντιμέτωπος με την κλίμακα της φύσης.

Κάσπαρ Ντάβιντ Φρίντριχ, *Δύο άνδρες ατενίζουν το φεγγάρι*, περ. 1825–1830, λάδι σε μουσαμά

Σε ένα διαφορετικό πεδίο, ο Χένρι Φουζέλι στράφηκε προς το παράλογο. Οι ονειρικές μορφές του αιωρούνται ανάμεσα στον εφιάλτη και την αποκάλυψη, καθιστώντας ορατό τον εσωτερικό κόσμο πολύ πριν ο Υπερρεαλισμός τον διαμορφώσει ως καλλιτεχνικό ρεύμα. Στη Γαλλία, ο Αν-Λουί Ζιροντέ εισήγαγε μια πιο ψυχρή, πιο ανοίκεια ατμόσφαιρα, με σώματα εξιδανικευμένα αλλά παράξενα αποκομμένα από κάθε σταθερότητα, παγιδευμένα ανάμεσα στην κλασική μορφή και τη φασματική παρουσία.

Ο Ρομαντισμός και η εκβιομηχάνιση εξελίχθηκαν παράλληλα, ανταποκρινόμενα ο καθένας στην ίδια μεταβολή. Το ένα επιδίωκε να οργανώσει τον κόσμο σε συστήματα. Το άλλο προσπαθούσε να κρατήσει ζωντανό εκείνο που αντιστεκόταν στα συστήματα.

Χένρι Φουζέλι, *Ο Εφιάλτης*, περ. 1781, λάδι σε μουσαμά

Αν-Λουί Ζιροντέ, *Ο ύπνος του Ενδυμίωνα (Le Sommeil d’Endymion ή Effet de lune)*, 1791, λάδι σε μουσαμά

**Μια επιθυμία για αύρα**

Οι περίοδοι κατά τις οποίες αναβιώνει ο Ρομαντισμός τείνουν να εμφανίζονται ξανά γύρω από μεγάλες τεχνολογικές μεταβάσεις. Η σημερινή νεορομαντική ευαισθησία μοιάζει προφανώς να αποτελεί μια αντίδραση στην τυποποίηση της νόησης — στην τεχνητή νοημοσύνη.

Είναι πάντα δύσκολο να προσδιορίσεις την αισθητική μιας εποχής ενώ τη ζεις· είναι σαν το νερό μέσα στο οποίο κολυμπάμε. Αυτό μοιάζει ιδιαίτερα αληθινό σήμερα, καθώς υπάρχουν λιγότερες κεντρικές δυνάμεις που διαμορφώνουν το γούστο. Δεν υπάρχουν ακαδημίες, ούτε κυρίαρχοι πολιτιστικοί θεματοφύλακες. Κι όμως, σε πλατφόρμες όπως το Cosmos, το TikTok και το X, ορισμένα μοτίβα επανέρχονται διαρκώς: ομίχλη, ερείπια, ουράνιο φως, μοναχικές μορφές. Ακόμη και το αρχέτυπο του ρομαντικού, ο «Art Hoe», είναι πλέον απόλυτα mainstream.

Καθώς τα συστήματα γίνονται ολοένα καλύτερα στο να μοντελοποιούν και να προβλέπουν τον κόσμο, η έλξη προς ό,τι αντιστέκεται στη μοντελοποίηση γίνεται ισχυρότερη. Όσο πιο εύκολα αναγνώσιμο γίνεται το καθετί, τόσο περισσότερη αξία συγκεντρώνεται γύρω από εκείνο που παραμένει ακριβώς έξω από αυτή την αναγνωσιμότητα.

Sarah Jane-Perman, *Χωρίς τίτλο*

**Διαμεσολαβώντας την εσωτερική φωνή**

Αν η εκβιομηχάνιση έστρεψε τους ανθρώπους προς τη φύση και η νεωτερικότητα τους έστρεψε προς τα μέσα, προς το ασυνείδητο, τότε η τεχνητή νοημοσύνη μοιάζει να στρέφει την προσοχή προς κάτι ελαφρώς διαφορετικό: τη διαίσθηση.

Έχω παρατηρήσει πόσοι από τους φίλους μου «καταρρέουν και καταφεύγουν στο Chat», ζητώντας από τα μοντέλα συμβουλές για τις σχέσεις τους, τις αποφάσεις τους, ακόμη και για το πώς αισθάνονται. Ως έναν βαθμό, λειτουργεί. Όμως η εισαγωγή ενός ενδιάμεσου σε αυτόν τον κύκλο κινδυνεύει να αμβλύνει το εσωτερικό σήμα.

Ποιο θα επικρατήσει με τον καιρό, η ήσυχη φωνή μέσα στο κεφάλι σου ή το Chat;

Ίσως το ανανεωμένο ενδιαφέρον για εναλλακτικά συστήματα πεποιθήσεων, και αυτή η ευρύτερη επιστροφή στον νεορομαντισμό, να είναι λιγότερο αισθητική και περισσότερο δομική. Ένας τρόπος να ξαναχτίσουμε πλαίσια που δίνουν προτεραιότητα στην εσωτερική γνώση. Γιατί το σήμα γίνεται όλο και πιο αδύναμο όσο περισσότερο το αναθέτεις σε άλλους.

Zarina Sembinova, *Νέα Μυθολογία*, Nasty Magazine

Ευγένεια

 

Μπορεί να υπάρχει τίποτα πιο ευγενικό από το να έχεις λίγες ανάγκες και να τις εξυπηρετείς μόνος σου, έτσι ώστε να περισσεύει κάτι για να δίνεις, αντί να είσαι έτοιμος να αρπάξεις; Είναι πολύ πιο ευγενικό να καλύπτεις μόνος σου τις ανάγκες σου παρά να σε υπηρετούν πλουσιοπάροχα οι άλλοι· σήμερα αυτό μπορεί να μη θεωρείται ευγενικό από κάποιους, λίγους πάντως, αποτελεί όμως ευγένεια παντοτινή και για όλους

R.W.Emerson - Άνθρωπος ο Μεταρρυθμιστής - εκδ. Ροές

Σπανιότητα

 

Πολύ δύσκολα μπορώ να φανταστώ κάτι πιο αντίθετο στην ηθική από το να μιλάει κανείς ακατάπαυστα για τον εαυτό του ή κάτι πιο σπάνιο από έναν άνθρωπο που να μην έχει αυτό το ελάττωμα.

Giacomo Leopardi - Στοχασμοί - εκδ Ροές

Ελπίδα

 

Στον σπόρο ενός δέντρου, ο μίσχος και τα φύλλα είναι ήδη παρόντα,

και αυτό μας δίνει δικαίωμα να φυτεύουμε τον σπόρο ελπίζοντας για

τον καρπό. Δεν έχουμε καμιά διαβεβαίωση ότι θα αναπτυχθεί.

 Αλλά η ελπίδα μας είναι πραγματική. Υπάρχει μια παρουσία, μια

αφετηρία του τι ελπίζεται. Ανάλογη είναι η κατάσταση με το παιδί

 και την ελπίδα μας για ωρίμανση. Εμείς ελπίζουμε, επειδή η

 ωρίμανση έχει ήδη ξεκινήσει, αλλά δεν ξέρουμε πόσο μακριά θα

 φτάσει. Ελπίζουμε για την εκπλήρωση του έργου μας, συχνά

ανέλπιδα , γιατί είναι ήδη μέσα μας ως όραμα και ως κινητήρια

δύναμη. Ελπίζουμε σε μια διαρκή αγάπη, γιατί νιώθουμε τη δύναμη

 αυτής της αγάπης. Αλλά είναι ελπίδα, όχι βεβαιότητα.

Paul Tillich - H Ελπίδα ενάντια στην ελπίδα - εκδ. Fierbrand

Ο νοσοκομειακός θάνατος

 

Ο νοσοκομειακός θάνατος είναι τώρα ενδημικός. Την περασμένη εικοσιπενταετία το επί τοις εκατό ποσοστό των Αμερικανών που πεθαίνουν στο νοσοκομείο αυξήθηκε κατά 33%. Το επί τοις εκατό ποσοστό των νοσοκομειακών θανάτων σε άλλες χώρες αυξήθηκε ακόμη περισσότερο. Ο θάνατος χωρίς την παρουσία γιατρού φέρνει στο μυαλό χοντροκεφαλιά, προνόμιο ή συμφορά. Το κόστος των τελευταίων ημερών ενός πολίτη έχει αυξηθεί κατά 1.200%, σύμφωνα με ορισμένους υπολογισμούς – πολύ ταχύτερα από όσο το κόστος της συνολικής υγειονομικής περίθαλψης. Συγχρόνως, τουλάχιστον στις Η.Π.Α., οι δαπάνες της κηδείας έχουν σταθεροποιηθεί· ο ρυθμός αυξήσεώς τους συμβαδίζει με την άνοδο του γενικού δείκτη τιμών καταναλωτή. Η πιο περίπλοκη φάση των καταληκτικών τελετουργιών εκτυλίσσεται τώρα γύρω από τον ετοιμοθάνατο ασθενή και, υπό τον ιατρικό έλεγχο, έχει διαχωριστεί από την τελετή της κηδείας και της ταφής των υπολειμμάτων του. Μ’ αυτή τη μετατόπιση των υψηλών δαπανών από τον τάφο στον θάλαμο του νοσοκομείου, που αντανακλά τη φρίκη ενός θανάτου χωρίς την παρουσία γιατρού, ο ασφαλισμένος πληρώνει για να συμμετάσχει στις επικήδειες τελετές που γίνονται για εκείνον τον ίδιο.

Ιβάν Ίλιτς - Ιατρική Νέμεση, η απαλλοτρίωση της υγείας - εκδ. Νησίδες

Ταξινομήσεις

 

Ζούμε μια ζωή παράλογη, εντελώς παράλογη, εξωφρενική, κι αυτά δεν είναι μόνο λόγια, κάποιο ρητορικό σχήμα, μια υπερβολή, αλλά η απλή διαπίστωση του τι συμβαίνει. Τις προάλλες, ειχα την ευκαιρία να επισκεφτώ δύο μεγάλα ιδρύματα για ψυχικά αρρώστους, κι αποκόμισα την εντύπωση ότι βρισκόμουν σε άσυλα που έχτισαν άνθρωποι ψυχικά ασθενείς, οι οποίοι χαρακτηρίζονται από μια γενικευμένη, πανδημική μορφή τρέλας, προκειμένου να περιθάλπουν ασθενείς οι οποίοι πάσχουν από διάφορε μορφές τρέλας, με συμπτώματα όμως που δε μοιάζουν μ' αυτά της πανδημικής. Όλες αυτές οι ποικίλες μορφές τρέλας χωρίζονται σε κατηγορίες, καθώς εκείνοι που έχουν καταληφθεί από την πανδημική τρέλα διακρίνουν πληθώρα από υπομορφές και υποδιαιρέσεις. Έτσι έχουμε την ταξινόμηση των Γκυλαίν, Τσέλλερ, Γκρίζινγκερ, Κραφφτ-Έμπινγκ, Μορέλ, Μάυνερτ, Λουί, Μανιάν, Κρέπελιν, Μορσέλλι, Κλούστον, Χακ Τιουκ, Κόρσακοφ, Ιγκνάτιεφ και πολλών πολλών άλλων. Όλοι τους εμφανίζονται διχασμένοι, υποστηρίζοντας μάλιστα αλληλοαντικρουόμενες απόψεις. Κάθε ψυχίατρος ορίζει τις δικές του ψυχονευρώσεις, μανίες, παράνοιες και διάφορες vesaniae, κατατονικές και άλλες, την psychopathia degenerativa και λοιπές ψυχοπάθειες. Σε γενικές γραμμές, όπως αναφέρει στο σύγγραμμά του ένας επιστήμονας, όσον αφορά τις περισσότερες ψυχώσεις δεν έχει βρεθεί ακόμα το παθογνωμικό και ανατομοπαθολογικό υπόστρωμά τους (sic), γι' αυτ'ο και δεν μπορεί να γίνει ακριβής ταξινόμησή τους.

Όσο για τις υπάρχουσες ταξινομήσεις, η μόνη χρησιμότητά τους είναι να τις αποστηθίζουν οι φοιτητές και, στις εξετάσεις, ν' απαντούν χρησιμοποιώντας τα ίδια λόγια που ακούνε και απ' τους καθηγητές τους ούτως ώστε να πάρουν το πτυχίο τους και χάρη σ' αυτό να διοριστούν σ' ένα πόστο μ' απολαβές που υπερβαίνουν 20, 30. 50 φορές το μισθό ενός εργάτη, ο οποίος κάνει μια δουλειά αναμφίβολα ωφέλιμη φια την κοινωνία.Ουσιαστικά, υπάρχει μόνο μία σαφής και κατανοητή ταξινόμηση των ψυχικά ασθενών: αυτή με τη βάση με την οποία τοποθετούνται στις ανάλογες πτέρυγες των νοσοκομείων και η οποία καθορίζει το είδος της μεταχείρισης που τυγχάνουν. Έτσι λοιπόν διακρίνονται στους:

α. ανήσυχους(παλιότερα ονομάζονταν βίαιοι)

β. μετρίως ανήσυχους

γ. ήσυχους

δ. υποκείμενα πειραμάτων

Η ίδια ακριβώς ταξινόμηση ισχύει και για το τεράστιο πλήθος ανθρώπων που έχουν κυριευτεί απ' την τρέλα του λεγόμενου πολιτισμού της εποχής μας. 

Λέων Τολστόι, Περί Τρέλας, εκδ. Ροές

Αυτοκυριαρχία και αναρχισμός

 

"Όποιος είναι κύριος του εαυτού του, όποιος εξακριβώσει την ορμή που αυτός θέλει να είναι και η οποία είναι η ζωή του, αυτός είναι για μένα κάποιος που δεν έχει αφέντη, ένας ελεύθερος, ένας ανεξάρτητος, ένας αναρχικός". 

Ωστόσο η αυτοκυριαρχία αυτή, εμπεριέχει ένα είδος μεταφυσικής αυτοθυσίας που συνδέεται συχνά με τη μυστικιστική εμπειρία. Για τον Landauer, ο αναρχισμός είναι η πνευματική λύτρωση και η αναγέννηση της ανθρωπότητας, αυτή, όμως, που πρώτα περνά  μέσα από το τρικύμισμα της ψυχής του ατόμου. Η ηθική της προεικόνισης, η οποία είναι τόσο σημαντική στον αναρχισμό, αποτελεί ένα πνευματικό και πολιτικό εγχείρημα. Ορισμένες φορές είναι ασαφής και προσιτή μόνο με μια μυστικιστική εμπειρία, παρά σαν κάτι που μπορεί να αρθρωθεί ως ένα λογικό όραμα για τις κοινωνικές σχέσεις: "Μόνο όταν η αναρχία θα γίνει για αυτούς ένα σκοτεινό και βαθύ όνειρο αντί να είναι όπως τώρα ένας με αφηρημένο τρόπο εφικτός κόσμος, τότε το ήθος και το πράττειν τους θα γίνουν ομοιότροπα".

Saul Newman - o αναρχο-μυστικισμός του Gustav Landauer και η κριτική της πολιτικής θεολογίας - εκδ. Firebrand

Η εξέγερση και η επανάσταση

 

Ποτέ ως τώρα μια επανάσταση δεν είχε ως αποτέλεσμα την πραγματοποίηση αυτού του ονείρου(σημ. του αναρχικού ονείρου). Το όραμα γεννιέται τη στιγμή της εξέγερσης- μόλις όμως "η Επανάσταση" θριαμβεύσει και το Κράτος επιστρέψει, το όνειρο και το ιδανικό έχουν ήδη προδοθεί. Δεν έχω εγκαταλείψει την ελπίδα ούτε και την προσδοκία της αλλαγής. δυσπιστώ όμως στη λέξη Επανάσταση. 

Ακόμα κι αν αντικαταστήσουμε την επαναστατική προσέγγιση με την ιδέα μιας εξέγερσης που εξελίσσεται αυθόρμητα σε αναρχική κουλτούρα, η συγκεκριμένη ιστορική μας κατάσταση δεν ευνοεί ένα τόσο τεράστιο εγχείρημα. Πέρα από ένα μάταιο μαρτυρολόγιο, πιθανώς τίποτα απολύτως δεν θα μπορούσε να προκύψει τώρα από μια μετωπική σύγκρουση με το έσχατο Κράτος, το μεγαλοεταιρικό Κράτος της πληροφορίας, την αυτοκρατορία του Θεάματος. και της Προσομοίωσης.Τα όπλα του είναι όλα στραμμένα πάνω μας, ενώ τα δικά μας πενιχρά όπλα δεν βρίσκουν τίποτ' άλλο να σημαδέψουν πέρα από μια υστέρηση, μια άκαμπτη κενότητα, ένα Στοιχειό ικανό να σβήσει κάθε σπινθήρα μέσα σε ένα εκτόπλασμα πληροφορίας, μια κοινωνία συνθηκολόγησης που εξουσιάζεται από την εικόνα του Μπάτσου και το απορροφητικό μάτι της τηλεοπτικής οθόνης. 

(................................................................)

Εν ολίγοις, ο ρεαλισμός απαιτεί όχι μόνο να πάψουμε να περιμένουμε "την Επανάσταση", αλλά και να πάψουμε να την θέλουμε. "Εξέγερση", μάλιστα.- όσο τον δυνατόν συχνότερα, έστω και με το ρίσκο βίας. Η σπασμωδική αντίδραση του Προσομοιωμένου Κράτους θα είναι "θεαματική", ωστόσο στις περισσότερες περιπτώσεις η καλύτερη και ριζοσπαστικότερη τακτική θα είναι να αρνηθούμε να εμπλακούμε στην θεαματική βία, να αποσυρθούμε από την περιοχή της προσομοίωσης, να εξαφανιστούμε.

Η ΤΑΖ(προσωρινή αυτόνομη ζώνη είναι ένα στρατόπεδο οντολόγων ανταρτών: χτυπάς και φεύγεις. Συνεχώς μετακινείς ολόκληρη τη φυλή, ακόμα κι αν είναι μόνο δεδομένα στον ιστό. Η ΤΑΖ πρέπει να είναι ικανη να αμύνεται· ωστόσο τόσο το "χτύπημα" όσο και η "άμυνα" θα έπρεπε, ει δυνατόν, να αποφεύγουν τη βία του Κράτους, η οποία δεν είναι πλέον μια βία που έχει νόημα. Το χτύπημα γίνεται κατά των δομών του ελέγχου, κυρίως κατά των ιδεών· η άμυνα είναι "αορατότητα", μια πολεμική τέχνη, και "ατρωσία" - μια "απόκρυφη" τέχνη μέσα στις πολεμικές τέχνες. Η "νομαδική πολεμική μηχανή" ννικάει χωρίς να γίνεται αντιληπτή και προχωρά προτού προλάβει να ρυθμιστεί ο χάρτης. Όσο για το μέλλον - Μόνο οι Αυτόνομοι μπορούν να σχεδιάσουν την αυτονομία, να οργανωθούν γι' αυτήν, να την δημιουργήσουν. Είναι μια αυτοτελής δράση. Το πρώτο βήμα μοιάζει κατά κάποιον τρόπο με την κατανόηση.  - την συνειδητοποίηση ότι η ΤΑΖ αρχίζει με μια απλή πράξη συνειδητοποίησης.

Χακίμ Μπέη, ΤΑΖ η προσωρινή αυτόνομη ζώνη, εκδ. Ελεύθερος Τύπος

Οι δύο όψεις

 

Η σημερινή οργάνωση των εργαλείων ωθεί τις κοινωνίες στην ποσοτική αύξηση τόσο από άποψη πληθυσμού όσο και από άποψη επιπέδων αφθονίας. Η ποσοτική αυτή αύξηση παρατηρείται και στα δύο άκρα του φάσματος των προνομίων.  Οι απόκληροι αυξάνονται αριθμητικά, ενώ οι ήδη προνομιούχοι ζουν με μεγαλύτερη αφθονία.  Έτσι , οι απόκληροι ενισχύουν τις απογοητευτικές απαιτήσεις τους, ενώ οι πλούσιοι υπερασπίζονται τα υποτιθέμενα δικαιώματά τους και τις υποτιθέμενες ανάγκες τους. Πείνα και ανημπόρια ωθούν τους φτωχούς να απαιτούν γρήγορη εκβιομηχάνιση, ενώ η υπεράσπιση των ολοένα περισσότερων ειδών πολυτελείας ωθεί τους πλούσιους σε ξέφρενη παραγωγή. Η εξουσία πολώνεται, η απογοήτευση γενικεύεται, και η εναλλακτική δυνατότητα για μεγαλύτερη ευτυχία με λιγότερη αφθονία ωθείται στο τυφλό σημείο της κοινωνικής όρασης. 

Ουσιαστικά οφέλη για τους φτωχούς απαιτούν περιορισμό των πόρων που χρησιμοποιούν οι πλούσιοι, ενώ ουσιαστικά οφέλη για τους πλούσιους εγείρουν φονικές απαιτήσεις από τους πόρους των φτωχών. Κι όμως, οι πλούσιοι διατείνονται ότι εκμεταλλευόμενοι τις φτωχές χώρες θα γίνουν αρκετά πλούσιοι ώστε να δημιουργήσουν μια υπερβιομηχανική αφθονία για όλους. Οι ελίτ των φτωχών χωρών συμμερίζονται τη φανταστική αυτή προοπτική. 

Τη δεκαετία που μας έρχεται οι πλούσιοι θα γίνουν πλουσιότεροι, ενώ πολύ περισσότεροι φτωχοί θα ριχτούν στην έσχατη ένδεια. Αλλά η αγωνία για τη μοίρα των πεινασμένων δεν θα έπρεπε να μας εμποδίσει να καταλάβουμε το δομικό πρόβλημα της κατανομής της εξουσίας, που αποτελεί την τέταρτη διάσταση της καταστροφικής οικονομικής υπερμεγέθυνσης. Η ανεξέλεγκτη εκβιομηχάνιση εκσυγχρονίζει τη φτώχεια. Οι φτωχοί έχουν μικρότερο εισόδημα, και το χάσμα μεταξύ πλουσίων και φτωχών διευρύνεται. Θα πρέπει να δούμε μαζί αυτές τις δύο όψεις, γιατί αλλιώς θα μας διαφύγει η φύση της καταστροφικής πόλωσης. 

Ο φτωχός χρειάζεται περισσότερα χρήματα, γιατί τα βιομηχανικά αγαθά μετατρέπονται σε είδη βασικής ανάγκης και έχουν ένα κόστος μονάδας μεγαλύτερο από αυτό που θα μπορούσαν να πληρώσουν ποτέ οι περισσότεροι άνθρωποι. Το ριζικό μονοπώλιο των βιομηχανιών έχει δημιουργήσει νέους τύπους εξευτελιστικής φτώχειας σε κοινωνίες στις οποίες κάποτε επικρατούσε σπατάλη και αφθονία. Η πράσινη επανάσταση κάνει άνεργο τον καλλιεργητή που παλαιότερα παρήγε τα προς το ζην. Κερδίζει περισσότερα χρήματα ως εργάτης, αλλά δεν μπορεί να δώσει στα παιδιά του ό,τι τα τάιζε παλιότερα. Το πιο σημαντικό είναι ότι ο πολίτης των ΗΠΑ , που έχει εισόδημα δεκαπλάσιο από το δικό του, είναι απελπιστικά φτωχός. Και οι δύο παίρνουν ολοένα πιο λίγα και πληρώνουν γι' αυτό ολοένα πιο πολλά. 

Η άλλη όψη της εκσυγχρονισμένης φτώχειας σχετίζεται μεν μ' αυτήν, αλλά είναι και διαφορετική. Το χάσμα εξουσίας διευρύνεται, επειδή ο έλεγχος πάνω στην  παραγωγή γίνεται πιο συγκεντρωτικός, με σκοπό να παράγονται περισσότερα αγαθά για όσο το δυνατόν περισσότερους ανθρώπους. Ενώ τα ολοένα περισσότερα χρήματα που χρειάζεται ο φτωχός είναι αποτέλεσμα της δομής της βιομηχανικής παραγωγής, το διευρυμένο χάσμα εξουσίας οφείλεται στη δομή των εισροών. Αν αναζητούμε γιατρικό για το πρώτο, χωρίς συγχρόνως να καταπιανόμαστε με το δεύτερο, απλώς θα αναβάλλουμε και θα επιδεινώνουμε τον εκσυγχρονισμό της φτώχειας σε ολόκληρο τον κόσμο. 

Ιβάν Ίλιτς, Εργαλεία για την καλή ζωή, εκδ. Νησίδες

Η ίδια η έννοια του έθνους πρέπει να κατασταλεί

Τελικά, η μελέτη της νεώτερης ιστορίας οδηγεί στο συμπέρασμα ότι τι εθνικό συμφέρον του κάθε κράτους, συνίσταται στην ικανότητά του να πολεμάει. [....]Αυτά που μια χώρα αποκαλεί ζωτικά οικονομικά συμφέροντα δεν είναι τα πράγματα που βοηθούν τους πολίτες να ζήσουν, αλλά τα πράγματα που τους καθιστούν ικανούς να πολεμήσουν· το πετρέλαιο είναι πολύ πιθανότερο από το σιτάρι να γίνει αιτία μιας διεθνούς σύγκρουσης. Έτσι όταν διεξάγεται ένας πόλεμος, γίνεται για να εξασφαλιστεί ή για να αυξηθεί η ικανότητα να κάνει κανείς πόλεμο. Η διεθνής πολιτική είναι ολοκληρωτικά εμπλεγμένη μέσα σε αυτόν τον φαύλο κύκλο. Ό,τι αποκαλείται γόητρο ενός έθνους συνίσταται στο να συμπεριφέρεται πάντα κατά τέτοιον τρόπο ώστε να εμπνέει ηττοπάθεια στα άλλα έθνη δίνοντάς τους την εντύπωση ότι αν εμπλακούν σ' έναν πόλεμο μαζί του θα ηττηθούν. Ό,τι αποκαλείται εθνική ασφάλεια είναι μια φανταστική κατάσταση πραγμάτων κατά την οποία θα διατηρούσε κανείς την ικανότητα να πολεμάει., ενώ θα την είχε στερήσει απ΄ όλα τα άλλα έθνη. Τούτο συνοψίζεται στο ότι ένα κράτος με αυτοσεβασμό είναι έτοιμο να κάνει τα πάντα, εκτός από το να αρνηθεί την εναλλακτική του πολέμου. {....}εάν οι χώρες χωρίζονταν από μία πραγματική αντίθεση συμφερόντων, θα ήταν δυνατόν να φτάσουν σε αμοιβαία ικανοποιητικούς συμβιβασμούς.  Αλλά όταν τα οικονομικά και πολιτικά συμφέροντα δεν έχουν κανένα νόημα εκτός από τον πόλεμο, πώς μπορούν να συμβιβαστούν ειρηνικά; Η ίδια η έννοια του έθνους είναι που πρέπει να κατασταλεί- ή μάλλον ο τρόπος με τον οποίο χρησιμοποιείται αυτή η λέξη. Διότι η λέξη "εθνικό" και οι εκφράσεις που τη συνοδεύουν γέμουν άλλων νοημάτων· το μόνο τους περιεχόμενο είναι τα εκατομμύρια νεκρών, ορφανών και αναπήρων - τα δάκρυα και η απόγνωση.

Σιμόν Βέιλ - Μην Ξαναρχίσουμε τον Τρωικό Πόλεμο, εκδ. ΕΡΑΣΜΟΣ

Η τεχνολογία ισχυρότερη από την επιθυμία για ελευθερία

 

Ας εξηγήσουμε τον λόγο για τον οποίο η τεχνολογία είναι μία πιο ισχυρή κοινωνική δύναμη από την επιθυμία για ελευθερία. 

Μια τεχνολογική εξέλιξη που φαίνεται ότι δεν απειλεί την ελευθερία, συχνά αποδεικνύεται ότι την απειλεί πολύ σοβαρά αργότερα. Για παράδειγμα η μηχανοκίνητη μεταφορά. Ένας άνθρωπος που στο παρελθόν περπατούσε μπορούσε να πάει όπου θέλει,  με τον δικό του ρυθμό, δίχως να τηρεί κανόνες κυκλοφορίας, και ήταν ανεξάρτητος από τα τεχνολογικά συστήματα υποστήριξης. Όταν εμφανίστηκαν τα πρώτα μηχανοκίνητα οχήματα, φάνηκε ότι αυξάνουν την ελευθερία του ανθρώπου. Δεν αφαίρεσαν την ελευθερία από τον άνθρωπο που περπατούσε, κανείς δεν ήταν υποχρεωμένος να έχει αυτοκίνητο αν δεν ήθελε να έχει, και όποιος αποφάσιζε να αγοράσει ένα, μπορούσε να ταξιδεύει γρηγορότερα και μακρύτερα από τον άνθρωπο που περπατούσε. Όμως η εισαγωγή της μηχανοκίνητης μεταφοράς σύντομα άλλαξε την κοινωνία, κατά τέτοιον τρόπο ώστε περιόρισε σε μεγάλο βαθμό την ελευθερία της μετακίνησης του ανθρώπου.  Όταν τα αυτοκίνητα έγιναν πολυάριθμα ήταν πλέον απαραίτητο να υπάρχει εκτεταμένος έλεγχος της χρήσεώς τους. Οι άνθρωποι δεν μπορούσαν να πάνε όπου θέλουν με το αυτοκίνητό τους και ακολουθώντας το δικό τους ρυθμό, ειδικά σε πυκνοκατοικημένες περιοχές. Η κίνησή τους ρυθμιζόταν από την ροή της κυκλοφορίας και από τους διάφορους κανόνες οδικής κυκλοφορίας. Επίσης άρχισαν να δεσμεύονται από διάφορες υποχρεώσεις: τις απαιτήσεις της χορηγήσεως αδείας, τις εξετάσεις οδήγησης, την ανανέωση της άδειας κυκλοφορίας, την ασφάλιση, την συντήρηση που απαιτείται για την ασφάλεια του οχήματος, τις μηνιαίες δόσεις για την αγορά του.  Επιπλέον, η χρήση της μηχανοκίνητης μεταφοράς δεν ήταν πια προαιρετική. Μετά την εισαγωγή της μηχανοκίνητης μεταφοράς η διάταξη των πόλεών μας έχει αλλάξει κατά τέτοιον τρόπο, ώστε οι άνθρωποι στην πλειονότητά τους δεν ζουν πια σε απόσταση βαδίσματος από τον τόπο εργασίας τους, από τις αγορές και από τους χώρους ψυχαγωγίας, κι έτσι είναι υποχρεωμένοι να εξαρτώνται από το αυτοκίνητο για την μεταφορά τους. Ειδάλλως πρέπει να χρησιμοποιούν τα δημόσια μέσα συγκοινωνίας πράγμα που σημαίνει ότι θα έχουν ακόμη μικρότερο έλεγχο στην μετακίνησή τους από ό,τι αν οδηγούσαν αυτοκίνητο. Ακόμη και η ελευθερία του περιπατητή είναι τώρα σε μεγάλο βαθμό περιορισμένη. Μέσα στην πόλη συνεχώς πρέπει να σταματά και να περιμένει στα φανάρια, που είναι ρυθμισμένα για να εξυπηρετούν την κίνηση των αυτοκινήτων. Στην εξοχή η μηχανοκίνητη κυκλοφορία καθιστά επικίνδυνο και δυσάρεστο το περπάτημα κατά μήκος του αυτοκινητοδρόμου.(Σημειώστε αυτό το σημαντικό σημείο που αναφέραμε σχετικά με την περίπτωση της μηχανοκίνητης κυκλοφορίας: Όταν εισάγεται ένα νέο είδος τεχνολογίας ως εναλλακτική λύση που ένα άτομο μπορεί να δεχτεί ή να μη δεχτεί, αυτό το επίτευγμα δεν παραμένει απαραιτήτως προαιρετικό. Σε πολλές περιπτώσεις η νέα τεχνολογία αλλάζει την κοινωνία κατά τέτοιο τρόπο, που τελικά οι άνθρωποι αναγκάζονται να την χρησιμοποιήσουν).

Τεντ Καζίνσκυ, Η Βιομηχανική κοινωνία και το μέλλον της, εκδ. Έξοδος

Θεμέλια

 

Για να είμαι ειλικρινής, οι πιο ωραίοι άνθρωποι που έχω γνωρίσει δεν είναι καλόβολοι, αλλά ένας κόσμος από μόνοι τους. Κυρίως κατοικούν σε παλιά γερά σπίτια και αξιολογούν τα πάντα με μεγάλη οξύνοια.  Δεν επιλέγουμε να θεμελιώνουμε τα σπίτια μας σε γρανίτη, το πιο ανθεκτικό υλικό;  Δεν φτιάχνουμε τα τοιχία με πέτρες; Αλλά τότε γιατί να μην θεμελιώνουμε την προσωπικότητά μας στις γρανιτένιες αλήθειες, στο πιο ανθεκτικό υλικό; Τα δοκάρια του οικοδομήματός μας είναι σάπια. Από τι υλικό λοιπόν είναι φτιαγμένος εκείνος που θεωρούμε ότι δεν συνδέεται με την πιο καθαρή και ευγενή αλήθεια; Συχνά κατηγορώ ακόμα και κοντινούς μου γνωστούς ως απαράδεκτα επιφανειακούς. Γιατί ενώ έχουν, υποτίθεται, τρόπους και τακτ, δεν επικοινωνούμε πραγματικά, δεν ανταλλάσσουμε μαθήματα τιμιότητας και ειλικρίνειας όπως κάνουν οι απλοϊκοί άνθρωποι, ή μαθήματα σταθερότητας και συνοχής όπως οι βράχοι. Θα έλεγα ότι φταίω και εγώ, γιατί συνήθως δεν ζητάμε τίποτα παραπάνω ο ένας από τον άλλο.

Henry David Thoreau - Ζωή χωρίς αρχές - εκδ. Μάτι

Οι φανατικοί

 

Οι φανατικοί της ορθοδοξίας, ουσιαστικά, δεν γνωρίζουν την αλήθεια, γιατί δεν γνωρίζουν την ελευθερία, δεν γνωρίζουν την πνευματική ζωή. Οι φανατικοί της ορθοδοξίας νομίζουν πως είναι άνθρωποι ταπεινοί, γιατί είναι υπάκουοι στην εκκλησιαστική αλήθεια και κατηγορούν τους άλλους ότι είναι επηρμένοι. Αυτό όμως είναι μια τρομακτική ψευδαίσθηση και αυταπάτη. Ας υπάρχει στην Εκκλησία η πληρότητα της αλήθειας. Γιατί όμως ο ορθόδοξος φαντάζεται ότι μόνο αυτός κατέχει αυτή την αλήθεια της Εκκλησίας, ότι μόνο αυτός τη γνωρίζει; Γιατί ειδικά μόνο σε αυτόν έχει δοθεί το χάρισμα του οριστικού διαχωρισμού της εκκλησιαστικής αλήθειας από την αίρεση, γιατί ειδικά αυτός είναι ο εκλεκτός; Αυτή είναι η έπαρση και η αλαζονεία και δεν υπάρχουν πιο αλαζονικοί και επηρμένοι άνθρωποι από τους φύλακες της ορθοδοξίας. Αυτοί ταυτίζουν εαυτούς με την εκκλησιαστική αλήθεια. Υπάρχει η ορθόδοξη εκκλησιαστική αλήθεια.  Μπορεί όμως να είσαι φανατικός της ορθοδοξίας, αλλά δεν τη γνωρίζεις, γνωρίζεις μόνο θραύσματα ως αποτέλεσμα της περιορισμένης σου αντίληψης, του γεγονότος ότι πέτρωσε η καρδιά σου, της αναισθησίας σου, της εμμονής σου στη φόρμα και στο γράμμα του νόμου, στην απουσία ταλέντου και ευγένειας

Νικολάι Μπερντιάεφ, Η αλήθεια της Ορθοδοξίας και άλλα δοκίμια, εκδ. s@mizdat

Δημιουργία

 

Μερικές φορές οι άνθρωποι σκέφτονται ως εξής: αρχικά ο άνθρωπος πρέπει να σωθεί, να νικήσει την αμαρτία και μετά να δημιουργήσει. Αυτή όμως η προσέγγιση της χρονολογικής αντιστοιχίας μεταξύ σωτηρίας και δημιουργίας είναι αντίθετη με τους νόμους της ζωής. Έτσι τίποτα ποτέ δε θα γινόταν και δε θα γίνεται. Θα πρέπει να φροντίζω για τη σωτηρία μου καθ' όλη τη διάρκεια της ζωής και μέχρι το τέλος της ζωής μου δε θα κατορθώσω οριστικά να νικήσω την αμαρτία. Γι' αυτό και δεν θα έρθει ποτέ η στιγμή όταν θα έχω τη δύναμη να δημιουργήσω ζωή. από τη στιγμή που ο άνθρωπος θα πρέπει να φροντίζει για τη σωτηρία του καθ' όλη τη διάρκεια της ζωής του, θα πρέπει σε όλη του τη ζωή να δημιουργεί, συμμετέχοντας στη δημιουργική διαδικασία, αντίστοιχα με τα χαρίσματα που έχει και την αποστολή του. Ο συσχετισμός ανάμεσα στη σωτηρία και τη δημιουργία είναι ο ιδανικός και εσωτερικός συσχετισμός, και όχι συσχετισμός της πραγματικής χρονολογικής συνέχειας. Η δημιουργία βοηθάει και δεν εμποδίζει τη σωτηρία, γιατί η δημιουργία είναι η εκπλήρωση της βούλησης του Θεού, η υπακοή στο κάλεσμα του Θεού, η συμμετοχή στο έργο του Θεού στον κόσμο. Είτε είμαι ξυλουργός, είτε φιλόσοφος έχω κληθεί από το Θεό να συμμετέχω στη δημιουργική οικοδομή. Η δημιουργία μου μπορεί να διαστρεβλωθεί από την αμαρτία, αλλά η πλήρης απουσία δημιουργίας είναι η έκφραση της οριστικής σύνθλιψης του ανθρώπου από το προπατορικό αμάρτημα. Δεν είναι σωστό ότι οι ασκητές και οι άγιοι φρόντιζαν μόνο για τη σωτηρία τους. Και οι δύο δημιουργούσαν, ήταν καλλιτέχνες των ανθρώπινων ψυχών. Ο Απόστολος Παύλος ως προς τη ψυχοσύνθεσή του ήταν μάλλον μια μέγιστη θρησκευτική μεγαλοφυία, παρά ένας άγιος.

BERDYAEV NIKOLAI - Η ΑΛΗΘΕΙΑ ΤΗΣ ΟΡΘΟΔΟΞΙΑΣ ΚΑΙ ΑΛΛΑ ΔΟΚΙΜΙΑ - ΕΚΔΟΣΕΙΣ S@MIZDΑT

Ο φονταμενταλισμός της ελεύθερης αγοράς οδηγεί στην αχαλίνωτη αρπαγή της εξουσίας, του πλούτου και της κοινωνικής θέσης

 

Ο φονταμενταλισμός της ελεύθερης αγοράς ευτελίζει το ενδιαφέρον για το δημόσιο συμφέρον. Βάζει τον φόβο και την ανασφάλεια στις καρδιές των εργαζομένων που ταλαιπωρούνται από το άγχος. Επίσης, κάνει τους εκλεγμένους αξιωματούχους που βασίζονται στα χρήματα, που έχουν εμμονή με τις κάλπες να ευλαβούνται τους εταιρικούς στόχους του κέρδους – συχνά εις βάρος του κοινού καλού. … Ο φονταμενταλισμός της ελεύθερης αγοράς που επικρατεί στις Ηνωμένες Πολιτείες σήμερα προωθεί τη διάχυτη υπνοβασία του λαού. Οι άνθρωποι βλέπουν ότι οι ψευδοπροφήτες ανταμείβονται αδρά — με χρήματα, θέση και πρόσβαση σε περισσότερη εξουσία. … Βιώνουμε τη θλιβερή γκανγκστεροποίηση της Αμερικής — μια αχαλίνωτη αρπαγή της εξουσίας, του πλούτου και της κοινωνικής θέσης.

"Cornel West: Democracy Matters" στο The Globalist (24 Ιανουαρίου 2005)

Ο Cornel Ronald West (γεννημένος στις 2 Ιουνίου 1953) είναι Αμερικανός φιλόσοφος, θεολόγος, πολιτικός ακτιβιστής, πολιτικός, κοινωνικός κριτικός και δημόσιος διανοούμενος 

Ο West ήταν ανεξάρτητος υποψήφιος στις προεδρικές εκλογές των Ηνωμένων Πολιτειών το 2024 .

Αποδόμηση

 

Και οι άνθρωποι βρίσκονται σε μια πυρετώδη υπερένταση, σε μια συνεχή βιασύνη και ανησυχία, καταβάλλουν ολοένα μεγαλύτερο μόχθο προκειμένου πάντα να πετύχουν στόχους μάταιους ή και ολοφάνερα επιζήμιους, και παράλληλα τους διακρίνει ένας ακλόνητος ναρκισσισμός ώστε όχι μόνο δε βλέπουν, δεν θέλουν και δε μπορούν να δουν την τρέλα τους, αλλά και είναι περήφανοι γι' αυτήν, προσδοκούν από τούτο τον παραλογισμό να τους προσφέρει κάθε λογής σπουδαία αγαθά, και με τις προσδοκίες τους αυτές μεθούν όλο και πιο πολύ και καταπιάνονται με καινούργια και συνθετότερα εγχειρήματα αποβλέποντας σε ένα μοναδικό σκοπό: ν' αποξεχαστούν. Το αποτέλεσμα είναι να εγκλωβίζονται ολοένα περισσότερο σ' ένα αδιέξοδο ασυμφιλίωτων αντιφάσεων- είτε αυτές αφορούν την πολιτική είτε την οικονομία, την επιστήμη, την αισθητική, την ηθική.

Έτσι δομήσαμε ή μάλλον αποδομήσαμε τη ζωή μας και τώρα μας έχει γίνει απαραίτητη τούτη η πληθώρα παράξενων κι άχρηστων πραγμάτων, ενώ δεν έχει μείνει χώρος γι' αυτό που είναι αναγκαίο, που δεν μπορεί να μην είναι αναγκαίο σε κάθε άνθρωπο.

Τη θρησκεία!  Αχ, μα αυτό είναι κάτι τελείως περιττό σήμερα, στη φωτισμένη εποχή μας, τώρα που γνωρίζουμε από πού κατάγεται ο άνθρωπος και πώς σχηματίστηκε η Γη, που είμαστε σε θέση να λέμε κάθε λογής ανοησίες και χυδαιότητες απ' τη μιαν άκρη του κόσμου στην άλλη και που σύντομα θα μπορούμε να πετάμε στους αιθέρες σαν τα πετεινά τ' ουρανού.

Λέον Τολστόι, Περί τρέλας, εκδ. Ροές

Όποιος πιστεύει πως η χριστιανική θρησκεία μας προτρέπει να είμαστε βλάκες, πλανάται πλάνην οικτράν.

 Όποιος πιστεύει πως η χριστιανική θρησκεία μας προτρέπει να είμαστε βλάκες, πλανάται πλάνην οικτράν. Οικτρά πλανάται επίσης όποιος πιστεύει πως ο χριστιανισμός είναι το σχολείο της αδυναμίας και της κλάψας.

Να τι λέει γι' αυτό ο χριστιανός συγγραφέας Ζωρζ Μπερνανός, δίνοντας ένα μάθημα πρακτικού χριστιανισμού, ένα μάθημα θάρρους.: "Ο μόνος κίνδυνος που παραμονεύει έναν απελπισμένο άνθρωπο, όταν αντιμετωπίζει το μίσος ή την περιφρόνηση,  είναι να συγκινηθεί για τη δική του μοίρα".

Ο χριστιανισμός (έπρεπε να το ξέρει αυτό ο Ανρί ντε Μοντερλάν) είναι ιπποτισμός. Απαιτεί την ίδια ορμή, την ίδια καρτερικότητα, την ίδια αυτοκυριαρχία και σωστή συμπεριφορά, την ίδια απάθεια για ό,τι λέγεται και γίνεται, την ίδια προσπάθεια κάθε μέρα, την ίδια προπόνηση ακριβώς όπως σε κάθε άθλημα, ακριβώς όπως σε κάθε στρατιωτικό σύστημα, όπως σε κάθε ηθική τύπου bushido και τύπου γκρουπ(Σ. Πεγκύ, H. Frank)   

Μόνο που, επιπλέον, ο χριστιανισμός διακρίνεται από ευγένεια, την ευγένεια της καλοσύνης και της αγάπης. Ο χριστιανισμός, αυτή τη ψυχρότητα ή την αποστροφή του ιππότη ή του στωικού δεν την έχει. Η συνείδηση της ματαιότητας αυτού του κόσμου δεν έχει να κάνει με τη μελαγχολία, ενώ η περιφρόνηση, που πολλές φορές αντιμετωπίζει ο χριστιανός, δεν μπορεί να του στερήσει τη χαρά, μια χαρά που πηγάζει από ευφορία, την οποία δε μπορεί να γευτεί ο συνοφρυωμένος στωικός, ο πεισμωμένος πρωταθλητής, ο επιφυλακτικός γυμνοσοφιστής. 

Νικολάε Στάινχαρτ, Το Ημερολόγιο της Ευτυχίας, εκδ. Μαϊστρος

Mulla Sadra: Ιδρυτής της νέας σχολής Ισλαμικής φιλοσοφίας

 

https://en.mehrnews.com/news/215352/Mulla-Sadra-Founder-of-new-school-of-Islamic-philosophy

ΤΕΧΡΑΝΗ, 21 Μαΐου (MNA) – Κάθε χρόνο, οι Ιρανοί γιορτάζουν την 21η ​​Μαΐου ως Εθνική Ημέρα του Mulla Sadra, του μεγάλου φιλόσοφου, θεολόγου και νομικού που θεωρείται ο πιο επιδραστικός Μουσουλμάνος φιλόσοφος των τελευταίων τεσσάρων αιώνων.

 

Ο Sadr al-Din Muhammad b. Ibrahim b. Yahya Qawami Shirazi  (περίπου 1571–1636) είναι αναμφισβήτητα ο πιο σημαντικός μουσουλμάνος φιλόσοφος μετά τον Avicenna. Πιο γνωστός ως Mulla Sadra, του δόθηκε αργότερα ο τίτλος του Sadr al-Muta'allihin (Δάσκαλος των θεολόγων) για την προσέγγισή του στη φιλοσοφία που συνδύαζε το ενδιαφέρον για τη θεολογία και άντλησε γνώσεις από τη μυστικιστική διαίσθηση. 

Βιογραφία, νεανικά χρόνια

Ο Mulla Sadra γεννήθηκε στο Shiraz το 1588. Ο πατέρας του, Khwaja Ebrahim Qawami, ήταν λόγιος και πολύ θρησκευόμενος πολιτικός, και παρά το γεγονός ότι είχε πλούτο, τιμή και κοινωνική θέση, δεν είχε παιδιά μέχρι που, ως αποτέλεσμα πολλής προσευχής και ικεσιών στον Θεό, ευλογήθηκε με έναν γιο, ο οποίος αργότερα έγινε γνωστός ως Mulla Sadra. Όντας ο μόνος γιος του κυβερνώντος υπουργού της τεράστιας περιοχής του Fars, ο Mulla Sadra έζησε μια πολύ άνετη ζωή κατά τα εφηβικά του χρόνια και τα νιάτα του. Εκτός από τα κοινά μαθήματα που διδάσκονταν στα ιεροδιδασκαλεία εκείνης της εποχής, διδάχθηκε επίσης περσική λογοτεχνία, αραβικά, λογική,  νομολογία,  θεολογία και  φιλοσοφία. Ο Mulla Sadra έλαβε μέρος της εκπαίδευσής του στο Shiraz, αλλά πέρασε το μεγαλύτερο μέρος της εκπαίδευσής του στο Qazvin, που ήταν η πρωτεύουσα του Ιράν εκείνη την εποχή.