https://www.aljazeera.com/news/2026/10/5/nationalist-conservative-parties-enjoy-a-boost-in-bosnia-and-herzegovina
Οι γενικές εκλογές στη Βοσνία και Ερζεγοβίνη δεν επιφύλαξαν πολλές εκπλήξεις ως προς τις εκλογικές τάσεις, όμως ορισμένες εξελίξεις θα μπορούσαν να αλλάξουν το πολιτικό κλίμα της χώρας, δήλωσαν αναλυτές στο Al Jazeera.
Οι περισσότεροι ψηφοφόροι την Κυριακή κινήθηκαν ακόμη περισσότερο κατά μήκος των εθνοτικών γραμμών, απομακρυνόμενοι από την ιδέα μιας πολιτειακής κοινωνίας που είχε αποκτήσει δυναμική στις προηγούμενες εκλογές, όταν το κεντροδεξιό βοσνιακό Κόμμα Δημοκρατικής Δράσης (SDA) δεν συμμετείχε στην κεντρική κυβέρνηση.
Αυτή η τάση αποτελεί εδώ και καιρό χαρακτηριστικό της βοσνιακής οντότητας της Republika Srpska, όπου η Συμμαχία Ανεξάρτητων Σοσιαλδημοκρατών (SNSD) του Μίλοραντ Ντόντικ εκτόπισε για ακόμη μία φορά τον ανταγωνισμό της στις εκλογές της Κυριακής.
Οι ψηφοφόροι στην Ομοσπονδία της Βοσνίας και Ερζεγοβίνης εξέλεξαν την υποψήφια της Κροατικής Δημοκρατικής Ένωσης της Βοσνίας και Ερζεγοβίνης (HDZ BiH), Darijana Filipovic, στην κρατική προεδρία· επί οκτώ χρόνια αυτή τη θέση κατείχε ο Zeljko Komsic του Δημοκρατικού Μετώπου, ενός κόμματος με προσανατολισμό προς την πολιτειακή κοινωνία.
Ο Sacir Filandra, καθηγητής πολιτικών επιστημών στο Πανεπιστήμιο του Σεράγεβο, δήλωσε ότι τα αποτελέσματα εντάσσονται σε ένα ευρύτερο μοτίβο — την ενίσχυση των συντηρητικών δυνάμεων σε ένα αβέβαιο ευρωπαϊκό περιβάλλον που χαρακτηρίζεται από «υψούμενα τείχη» και φόβο.
«Παρακολουθούμε την ενίσχυση των συντηρητικών απόψεων και την αναβίωση ή εδραίωση των πολιτικών δυνάμεων της δεξιάς, στο πλαίσιο ευρύτερων ευρωπαϊκών τάσεων», δήλωσε ο Filandra στο Al Jazeera. «Σε αυτούς τους καιρούς κρίσης και μετάβασης, αυτή η τάση έφτασε και σε εμάς, γι’ αυτό τα εθνικιστικά και συντηρητικά κόμματα απέκτησαν μεγαλύτερη προβολή. Η βάση αυτής της επιλογής των ψηφοφόρων είναι η ανασφάλεια, η αγωνία, η αβεβαιότητα και, ως έναν βαθμό, ο φόβος, καθώς και οι παγκόσμιες εξελίξεις στην Ευρώπη».
Η σαφέστερη εικόνα για το τι θα ακολουθήσει θα προκύψει μόνο αφού τα κόμματα διαπραγματευτούν συμμαχίες και σχηματίσουν κυβερνήσεις.
«Στην κοινωνία μας, τα πολιτικά κόμματα αντανακλούν μακροχρόνιες διαιρέσεις μέσα στην κοινωνία», δήλωσε ο Filandra. «Η κατάσταση είναι ιδιαίτερα συντηρητική, το status quo επικρατεί και η πολιτική έχει περιοριστεί σε αναδιανομή της εξουσίας. Δεν ήταν ρεαλιστικό να περιμένουμε ενθαρρυντικές εξελίξεις ως προς την πολιτική συμφιλίωση», πρόσθεσε.
Αλλαγές στην προεδρία
Κατά τα χρόνια που ο Komsic κατείχε τη θέση, η εθνικιστική κροατική ηγεσία με επικεφαλής τον Dragan Covic διαμαρτυρόταν ότι οι Κροάτες καταψηφίζονταν από τους Βόσνιους, οι οποίοι βοήθησαν τον Komsic να κερδίσει τη θέση δύο συνεχόμενες φορές.
Σύμφωνα με το εκλογικό σύστημα της Βοσνίας, τα μέλη της κρατικής προεδρίας που εκπροσωπούν τους Κροάτες και τους Βόσνιους εκλέγονται στην Ομοσπονδία της Βοσνίας και Ερζεγοβίνης, με κάθε πολίτη, ανεξάρτητα από την εθνικότητά του, να έχει δικαίωμα να ψηφίσει οποιονδήποτε από τους υποψηφίους. Τα τελευταία οκτώ χρόνια, πολλοί Βόσνιοι ψήφισαν τον Komsic, ο οποίος ήταν υποψήφιος για την κροατική θέση.
Θα μπορούσε να υποστηριχθεί ότι η νίκη της Filipovic αποτελεί τη σημαντικότερη αλλαγή.
Τα αποτελέσματα σημαίνουν ότι το μοναδικό μέλος της τριμερούς προεδρίας της Βοσνίας και Ερζεγοβίνης που εκπροσωπεί μια δηλωμένη πολυεθνοτική πολιτική κατεύθυνση θα είναι ο Βόσνιος Denis Becirovic, του Σοσιαλδημοκρατικού Κόμματος (SDP) και των συμμάχων του, ο οποίος κέρδισε δεύτερη θητεία στην κρατική προεδρία.
Ωστόσο, με τη Filipovic και τη Zeljka Cvijanovic, υποψήφια του SNSD του Ντόντικ, του σκληροπυρηνικού σερβικού εθνικιστικού κόμματος, στην προεδρία, τα εθνικά συμφέροντα των συστατικών λαών της Βοσνίας και Ερζεγοβίνης είναι πιθανό να διαδραματίσουν πολύ μεγαλύτερο ρόλο απ’ ό,τι τα τελευταία οκτώ χρόνια.
Οι εκλογές για τα κρατικά και οντότητας κοινοβούλια, καθώς και για τις καντονιακές συνελεύσεις, είδαν επίσης το SDA να έχει ισχυρή επίδοση — ήταν το πρώτο κόμμα στην Ομοσπονδία της Βοσνίας και Ερζεγοβίνης ως προς τον αριθμό των ψήφων που κέρδισε, μαζί με τις παραδοσιακά ισχυρές επιδόσεις των HDZ και SNSD. Το HDZ εξασφάλισε πειστική νίκη μεταξύ των Κροατών ψηφοφόρων, ενώ το κόμμα του Ντόντικ κέρδισε τον μεγαλύτερο αριθμό ψήφων τόσο στις εκλογές για το κοινοβούλιο της οντότητας όσο και για το κρατικό κοινοβούλιο.
«Μια χαλάρωση των σχέσεων Κροατών-Βοσνίων»
Τα τελευταία οκτώ χρόνια, ο ηγέτης του HDZ BiH, Dragan Covic, προειδοποιούσε για τον «κίνδυνο για τους Κροάτες», ο οποίος, σύμφωνα με τον ίδιο, τροφοδοτούνταν από τις νίκες του Komsic επί των υποψηφίων του HDZ στις εκλογές για την κρατική προεδρία.
Αυτές οι ψήφοι θα μπορούσαν να σηματοδοτήσουν το τέλος του μοτίβου που περιέγραφε ο Covic, με την εκλογή του Κροάτη μέλους της Προεδρίας.
Η Filipovic νίκησε τον Slaven Kovacevic, τον υποψήφιο που υποστήριζε ο Komsic.
Ο Covic «ευχαρίστησε τους Βόσνιους» δημοσίως για το αποτέλεσμα.
Το ερώτημα τώρα είναι πώς αυτή η αλλαγή θα επηρεάσει το πολιτικό περιβάλλον στη Βοσνία.
«Ένα μέρος της κοινής γνώμης στη Βοσνία και Ερζεγοβίνη δεν είναι δυσαρεστημένο με το αποτέλεσμα και βλέπει την αλλαγή ως ευκαιρία για να αμβλυνθούν οι σχέσεις Κροατών-Βοσνίων», δήλωσε στο Al Jazeera ο ιστορικός και αρθρογράφος Dragan Markovina. «Δεν πιστεύω ότι θα αλλάξει κάτι θεμελιώδες, αλλά τουλάχιστον το κλίμα μεταξύ των πολιτικών κομμάτων … θα μπορούσε να γίνει λιγότερο τεταμένο».
Ένα ακόμη εντυπωσιακό χαρακτηριστικό των εκλογών ήταν η χαμηλή συμμετοχή. Περίπου το 40% προσήλθε στις κάλπες, περίπου 10% λιγότερο από ό,τι πριν από τέσσερα χρόνια.
Ορισμένοι το ερμηνεύουν ως αυξανόμενη απάθεια.
Ο Srecko Latal, ανεξάρτητος αναλυτής, πιστεύει ότι ρόλο έπαιξαν και οι νέες τεχνολογίες, εξαλείφοντας τις φερόμενες ως νοθευμένες ψήφους.
«Ανησυχίες» για το μέλλον της Βοσνίας
Ο Markovina πιστεύει ότι τα εκλογικά αποτελέσματα δείχνουν ξεκάθαρα προς έναν πιθανό συνασπισμό και την ανάδυση ενός νέου συντηρητικού άξονα μεταξύ SDA, SNSD και HDZ, ένα σενάριο που παραπέμπει στο πολιτικό παρελθόν της Βοσνίας.
Η κυριαρχία των τριών συντηρητικών κομμάτων στη μεταπολεμική Βοσνία έχει συνδεθεί με παρεμπόδιση, πολιτικό αδιέξοδο και εθνοεθνικιστικές αφηγήσεις που έχουν ανακόψει προοδευτικές διαδικασίες.
Καθώς μειώνεται η υποστήριξη προς τα πολιτειακά ή πολυεθνοτικά κόμματα, η πολιτική ισορροπία αλλάζει.
«Θα ήταν δίκαιο να πούμε ότι είναι πιθανό να προκύψει ένας συνασπισμός SDA, SNSD και HDZ. Μεγάλο μέρος της ιστορίας της μεταπολεμικής Βοσνίας έχει περάσει με αυτά τα κόμματα σε συνασπισμούς και τίποτα δεν έχει βελτιωθεί, ούτε έχει επιλυθεί κάποιο θεμελιώδες πρόβλημα», δήλωσε ο Markovina, εκφράζοντας ελάχιστη αισιοδοξία για το μέλλον.
«Η Βοσνία κινείται προς τα πίσω», πιστεύει ο Markovina. «Δεν είμαστε οι μόνοι που έχουμε εθνικιστές. Υπάρχουν όλο και περισσότεροι γύρω μας (στην Ευρώπη), και αυτό είναι που με ανησυχεί περισσότερο όταν πρόκειται για το μέλλον της Βοσνίας.»
