του Justin Salhani
Βηρυτός, Λίβανος
Την περασμένη εβδομάδα, ο ισραηλινός στρατός προκάλεσε μια κρίση μαζικού εκτοπισμού, σκότωσε περίπου 400 ανθρώπους, έριξε βόμβες σε όλο τον Λίβανο, συμπεριλαμβανομένης της πρωτεύουσας Βηρυτού, και προώθησε τα στρατεύματά του ακόμη βαθύτερα στο νότιο τμήμα της πληττόμενης χώρας.
Το Ισραήλ καθορίζει μια νέα πραγματικότητα στον Λίβανο, δήλωσαν αναλυτές στο Al Jazeera, με πιθανές μακροπρόθεσμες συνέπειες που θα μπορούσαν να αναδιαμορφώσουν τη χώρα με τρόπους διαφορετικούς από τον πόλεμο του 2024 και τη σύγκρουση του 2006 που προηγήθηκε, η οποία επίσης χαρακτηρίστηκε από αναγκαστικές μαζικές εξόδους και εκτοπισμούς, εκτεταμένες δολοφονίες και αυτό που οι ειδικοί ονόμασαν «αστικοκτονία» (urbicide) των νότιων προαστίων της Βηρυτού.
Το Ισραήλ ενδέχεται να «ξανασχεδιάσει τον δημογραφικό χάρτη» του Λιβάνου για να προσπαθήσει να πιέσει τη Χεζμπολάχ και να κόψει τον δεσμό μεταξύ της οργάνωσης και της λαϊκής της βάσης, σύμφωνα με τον Michael Young, Λιβανέζο αναλυτή και συγγραφέα.
Μόλις τελειώσει ο πόλεμος…
Στις 28 Φεβρουαρίου, το Ισραήλ και οι Ηνωμένες Πολιτείες δολοφόνησαν τον Ανώτατο Ηγέτη του Ιράν, Αλί Χαμενεΐ, ξεκινώντας έναν συνεχή πόλεμο κατά του Ιράν, ο οποίος διανύει τώρα τη δεύτερη εβδομάδα του. Δύο ημέρες αργότερα, η Χεζμπολάχ εξαπέλυσε επιθέσεις εναντίον ισραηλινών στρατιωτικών τοποθεσιών για πρώτη φορά μετά από περισσότερο από έναν χρόνο, ως αντίποινα για τη δολοφονία του Χαμενεΐ.
Την ίδια περίοδο, το Ισραήλ παραβίαζε την κατάπαυση του πυρός του Νοεμβρίου 2024 με τον Λίβανο σχεδόν καθημερινά, με επιθέσεις που υποτίθεται ότι στόχευαν τη Χεζμπολάχ, σκοτώνοντας εκατοντάδες αμάχους και καταστρέφοντας μη στρατιωτικές υποδομές.
Το Ισραήλ απάντησε σε εκείνη την επίθεση τη Δευτέρα κηρύσσοντας τη λήξη της ανακωχής. Τις επόμενες ημέρες, εξέδωσε απειλές προς όλους τους κατοίκους του νότιου Λιβάνου να μετακινηθούν βόρεια του ποταμού Λιτάνι και προς όλους τους κατοίκους των νότιων προαστίων της Βηρυτού –συμπεριλαμβανομένης της περιοχής γνωστής ως Νταχίγια– να αποχωρήσουν επίσης.
Πολλοί στον Λίβανο δήλωσαν ότι η κατάπαυση του πυρός –την οποία το Ισραήλ παραβίασε περισσότερες από 10.000 φορές, σύμφωνα με τους ειρηνευτές των Ηνωμένων Εθνών– ήταν πάντα μονομερής. Τώρα, ακόμη και αυτή έχει τελειώσει οριστικά, καθώς η Χεζμπολάχ επιτίθεται καθημερινά σε ισραηλινές στρατιωτικές τοποθεσίες και εμπλέκεται σε μάχες στην ανατολική κοιλάδα Μπεκάα και στον νότιο Λίβανο τις τελευταίες ημέρες.
Πηγή του στρατού του Λιβάνου ανέφερε στο Al Jazeera ότι ο ισραηλινός στρατός έχει προωθηθεί λίγα χιλιόμετρα σε μη κατοικημένες περιοχές σε όλο τον νότιο Λίβανο. Αυτό προστίθεται στα πέντε σημεία που κατέχει το Ισραήλ από την κατάπαυση του πυρός του 2024. Υπάρχουν φόβοι στον πληθυσμό ότι οι Ισραηλινοί μπορεί να επιλέξουν να μην αποσυρθούν αυτή τη φορά, αν και ορισμένοι αναλυτές λένε ότι δεν πιστεύουν ότι το Ισραήλ έχει πολλά να κερδίσει κρατώντας τη γη.
«Μακροπρόθεσμα, δεν είναι προς το συμφέρον του Ισραήλ, στρατηγικά μιλώντας», δήλωσε ο Λιβανέζος πολιτικός αναλυτής Rabih Dandachli στο Al Jazeera. «Δεν νομίζω ότι θα παραμείνουν στο έδαφος. Η παρουσία μιας κατοχής με αυτόν τον τρόπο θα δημιουργήσει μια άλλη αντίσταση όπως η Χεζμπολάχ».
Το Ισραήλ έχει ήδη εκδιωχθεί από τον νότιο Λίβανο από τη Χεζμπολάχ το 2000, μετά από μια κατοχή 18 ετών που ξεκίνησε με την εισβολή του 1982, φαινομενικά για να καταστρέψει την παρουσία της Οργάνωσης για την Απελευθέρωση της Παλαιστίνης (PLO) στη χώρα. Εκείνη η εισβολή σκότωσε περίπου 19.000 Λιβανέζους και Παλαιστίνιους.
Ωστόσο, οι αναλυτές πιστεύουν ότι οι ενέργειες του Ισραήλ σε αυτόν τον πόλεμο αποτελούν μέρος των προσπαθειών του να αναδιαμορφώσει την περιοχή υπό την ηγεμονία του, εξουδετερώνοντας κάθε πραγματική ή αντιληπτή απειλή. Αυτές οι επιπτώσεις θα επηρέαζαν επίσης τη σχέση του Λιβάνου με το Ισραήλ και την ισχύ της Χεζμπολάχ.
«Σήμερα, οι ενέργειες του Ισραήλ στον Λίβανο συνδέονται με τους πολιτικούς όρους που θέλουν να επιβάλουν στον Λίβανο μόλις τελειώσει αυτός ο πόλεμος», είπε ο Young.
Οι αναλυτές ανέφεραν ότι αυτοί οι όροι θα μπορούσαν να περιλαμβάνουν την επιβολή μιας ειρηνευτικής συμφωνίας, σύμφωνα με τις Συμφωνίες του Αβραάμ του Ισραήλ, ή μια οικονομική ζώνη που ο Ισραηλινός πρωθυπουργός Μπενιαμίν Νετανιάχου προβάλλει τακτικά.
Ο Young είπε ότι η πρόθεση θα μπορούσε να είναι η «αποστρατιωτικοποίηση της περιοχής βόρεια του Λιτάνι» μέχρι τον ποταμό Αουάλι, κοντά στη Σιδώνα, παρόμοια με αυτό που έχει απαιτήσει το Ισραήλ στη Συρία, επιμένοντας η περιοχή νότια της Δαμασκού να αποστρατιωτικοποιηθεί. Υπενθύμισε τη Συμφωνία των «Κόκκινων Γραμμών» του 1976, μια μυστική συμφωνία μεταξύ Ισραήλ και Συρίας, με διαπραγμάτευση των Αμερικανών, που αποφάσισε ότι η Συρία δεν θα πήγαινε νότια του Αουάλι.
Περισσότεροι από μισό εκατομμύριο άνθρωποι στον Λίβανο έχουν καταγραφεί ως εκτοπισμένοι από τότε που το Ισραήλ ξεκίνησε τις ανανεωμένες εντατικές επιθέσεις του. Η υπουργός Κοινωνικών Υποθέσεων, Haneen Sayed, δήλωσε σε ενημέρωση τύπου την Κυριακή ότι ο συνολικός αριθμός των ανθρώπων που είχαν εγγραφεί σε ιστότοπο που συνδέεται με το υπουργείο έφτασε τις 517.000, συμπεριλαμβανομένων 117.228 σε κυβερνητικά καταφύγια.
Το Ισραήλ «δημιουργεί μεγάλους θύλακες εσωτερικού εκτοπισμού»
Για χρόνια πριν από τον πόλεμο 2023-2024, η Χεζμπολάχ ήταν η ισχυρότερη δύναμη στον Λίβανο. Αλλά η οργάνωση εξασθένησε σοβαρά σε εκείνη τη σύγκρουση. Το Ισραήλ σκότωσε την πλειοψηφία της στρατιωτικής της ηγεσίας, συμπεριλαμβανομένου του επί σειρά ετών Γενικού Γραμματέα της, Χασάν Νασράλα.
Έκτοτε, η κυβέρνηση του Λιβάνου υποσχέθηκε να αφοπλίσει την οργάνωση και πρόσφατα κήρυξε τις στρατιωτικές δραστηριότητες της οργάνωσης παράνομες. Όταν ρωτήθηκε αν ο στρατός του Λιβάνου συλλαμβάνει μέλη της Χεζμπολάχ που φέρουν όπλα, μια στρατιωτική πηγή είπε στο Al Jazeera ότι οι Ένοπλες Δυνάμεις του Λιβάνου (LAF) συλλαμβάνουν οποιονδήποτε φέρει όπλα που δεν έχουν εγκριθεί από το κράτος.
Με την οργάνωση στο πιο αδύναμο σημείο της εδώ και περισσότερα από 40 χρόνια, το Ισραήλ χρησιμοποιεί τώρα τον μαζικό εκτοπισμό για να αναδιαμορφώσει τον τρόπο με τον οποίο η Χεζμπολάχ υπάρχει σε σχέση με τη σιιτική κοινότητα που την υποστηρίζει. Στις 5 Μαρτίου, το Ισραήλ διέταξε όλους τους κατοίκους του νότιου Λιβάνου να μετακινηθούν βόρεια του ποταμού Λιτάνι. Την επόμενη μέρα, διέταξε όλους τους κατοίκους των νότιων προαστίων της Βηρυτού να εγκαταλείψουν επίσης την περιοχή. Η Χεζμπολάχ αντλεί το μεγαλύτερο μέρος της υποστήριξής της από αυτές τις δύο περιοχές, συν την ανατολική κοιλάδα Μπεκάα, όπου το Μπάαλμπεκ αποτελεί εδώ και καιρό προπύργιο.
«Αυτό είναι κάτι νέο – η εκκένωση ολόκληρης της Νταχίγια – είναι ένα νέο φαινόμενο», είπε ο Young. Το 2024, η Νταχίγια βομβαρδιζόταν έντονα σε νυχτερινή βάση για σχεδόν δύο μήνες. Στην αρχή εκείνης της εκστρατείας βομβαρδισμών, δεκάδες χιλιάδες διέφυγαν από τη Νταχίγια προς το παραλιακό μέτωπο. Αλλά αυτή τη φορά, είπε ο Young, οι τακτικές του Ισραήλ δεν ήταν ξεκάθαρες. Ωστόσο, εάν οι Ισραηλινοί αξιωματούχοι προχωρήσουν με ορισμένες δηλωμένες υποσχέσεις, ο Young είπε ότι θα μπορούσε να είναι μια προσπάθεια να κοπεί ο δεσμός μεταξύ της Χεζμπολάχ και της βάσης της μεταξύ του λαού.
Μέρες μετά την έναρξη του πολέμου ΗΠΑ-Ισραήλ κατά του Ιράν και με τον Λίβανο να γίνεται ένα σφοδρό μέτωπο, ο ακροδεξιός Ισραηλινός υπουργός Οικονομικών Bezalel Smotrich απείλησε να μετατρέψει τα νότια προάστια της πρωτεύουσας του Λιβάνου σε μια άλλη Λωρίδα της Γάζας.
Σε βίντεο που κοινοποιήθηκε στο διαδίκτυο την Πέμπτη, ο Smotrich προειδοποίησε ότι η περιοχή Νταχίγια θα μοιάζει σύντομα «με τη Χαν Γιουνίς», μια πόλη στη νότια Γάζα που έχει αποδεκατιστεί στον γενοκτονικό πόλεμο του Ισραήλ κατά των Παλαιστινίων στον θύλακα. Εάν το Ισραήλ συνεχίσει με τους σφοδρούς βομβαρδισμούς της Νταχίγια σε σημείο που να γίνει μη κατοικήσιμη, παρόμοια με τη Χαν Γιουνίς, τότε αυτό θα σήμαινε μια ισραηλινή προσπάθεια να αποσυναρμολογηθεί η οργάνωση από τη βάση υποστήριξής της.
«Σήμερα φαίνεται ως μια απόφαση πολιτικής και μέρος μιας ευρύτερης στρατηγικής για να σπάσει ο δεσμός της Χεζμπολάχ με τη δική της κοινωνία, με τη Βηρυτό, με μια ημιαυτόνομη περιοχή εντός της πρωτεύουσας και με την υπόλοιπη λιβανέζικη κοινωνία», είπε ο Young.
Αναλυτές δήλωσαν ότι οι απειλές για εκκένωση ασκούν τεράστια πίεση στο κόμμα, καθώς και στο κράτος του Λιβάνου, ενώ επηρεάζουν τις ζωές δεκάδων χιλιάδων απλών πολιτών.
«Εξαναγκάζοντας τους πληθυσμούς να εγκαταλείψουν τον νότιο Λίβανο, τμήματα της Μπεκάα και τα νότια προάστια, το Ισραήλ αναδιαμορφώνει αποτελεσματικά τα δημογραφικά πρότυπα και δημιουργεί μεγάλους θύλακες εσωτερικού εκτοπισμού», δήλωσε στο Al Jazeera ο Imad Salamey, πολιτικός επιστήμονας στο Λιβανοαμερικανικό Πανεπιστήμιο της Βηρυτού. «Αυτή η ανακατανομή καταπονεί τις κοινότητες υποδοχής και τους κρατικούς θεσμούς, ενώ αυξάνει το οικονομικό και κοινωνικό κόστος του πολέμου για τον Λίβανο».
Υπάρχουν φόβοι σε πολλούς Λιβανέζους ότι η ισραηλινή εισβολή στην επικράτειά τους θα μπορούσε να σηματοδοτήσει την επιστροφή στις ημέρες εκείνης της ισραηλινής κατοχής που διήρκεσε από το 1982 έως το 2000. Αλλά ακόμα κι αν επιτραπεί στους κατοίκους του νότου να επιστρέψουν στη γη τους, η αλόγιστη καταστροφή και η οικονομική δυσπραγία στον βαθύ νότο θα έχουν έντονο αντίκτυπο στο μέλλον.
«Ένας 60χρονος [από τον νότο] έχει ζήσει έξι ή επτά πολέμους και χρειάστηκε να ξαναχτίσει τρεις φορές», δήλωσε ο Dandachli. «Σε αυτή την ηλικία, τι μπορεί να κάνει τώρα;»
Ο Dandachli είπε ότι η προσκόλληση στη γη μπορεί να μην είναι αρκετή για ορισμένους κατοίκους του νότου. Κάποιοι εκτοπισμένοι Λιβανέζοι βρίσκονται τώρα στο τρίτο έτος εκτοπισμού τους χωρίς να έχουν επιστρέψει στα σπίτια τους. Ακόμα κι αν η γη απελευθερωθεί και μπορούν να επιστρέψουν, μεγάλο μέρος της υποδομής και της τοπικής οικονομίας έχει καταστραφεί και θα χρειαστούν χρόνια για να ξαναχτιστεί.
Ο Dandachli πρόσθεσε ότι ακόμα και εκείνοι που αγαπούν τον νότο, τη γη τους και τις κοινότητές τους, θα αναγκαστούν να ξεπεράσουν αυτή την καταστροφή αν θέλουν να επιστρέψουν. Οι άνθρωποι με παιδιά, για παράδειγμα, μπορεί να αποφασίσουν να τα κρατήσουν σε μια περιοχή όπου βρίσκονται ήδη στο σχολείο.
«Όποιος έχει δουλειά και ζωή πλέον έξω από το χωριό του [στον νότο] μπορεί να επιλέξει να μην επιστρέψει», είπε.
