Όσο πιο μεγάλη εξουσία αποκτά κάποιος, τόσο πιο πολύ οφείλει να διακρίνεται και στην αρετή. Εκείνος που κάνει το αντίθετο, καταφέρνει τρία πράγματα, τα χειρότερα δυνατά: Καταστρέφει τον εαυτό του. Ωθεί όσους τον βλέπουν στην κακία. Τους κάνει να βλασφημούν τον Θεό, που εμπιστεύτηκε στα χέρια τέτοιου ανθρώπου τόσο μεγάλη εξουσία. Γι' αυτό κάθε άνθρωπος πρέπει να αποφεύγει την κακία, προπάντων όμως όσοι έχουν εξουσία
Φωτίου Πατριάρχου Κωνσταντινουπόλεως, Ο Ηγεμών, εκδ,. Αρμός
https://www.orthodoxianewsagency.gr/istoria-ethnika-themata/ta-teleytaia-logia-tou-palaiologou/
Ὁ βασιλιᾶς πρόσταξε νὰ κάνουνε λιτανεία καὶ βγάλανε τὶς εἰκόνες καὶ μπροστὰ πηγαίνανε οἱ δεσποτάδες, οἱ παπάδες κ οἱ καλογέροι κι ἀπὸ πίσω ὅσος κόσμος δὲν ἤτανε στὶς πόστες, κι᾿ ὅλοι λέγανε «Κύριε ἐλέησον!»
Τὴ Δευτέρα τὸ βράδυ συναχτήκανε οἱ πολεμάρχοι, οἱ στρατιῶτες κι᾿ ὅλος ὁ λαὸς καὶ τοὺς μίλησε ὁ βασιλιὰς νὰ μὴ χάσουνε τὴν ἐλπίδα τους στὸ Θεὸ καὶ στὴν Παναγιά. Τὰ λόγια του μᾶς τὰ κράτησε ὁ φίλος του ὁ Φραντζῆς, κ᾿ εἶνε σὰν συναξάρι:
«Ὑμεῖς, εὐγενέστατοι ἄρχοντες κ᾿ ἐκλαμπρότατοι Δήμαρχοι καὶ γενναιότατοι συστρατιῶται καὶ πᾶς ὁ πιστὸς καὶ τίμιος λαός. Εἰξεύρετε, ὅτι ἐφθασεν ἡ ὥρα καὶ ὁ ἐχθρὸς τῆς πίστεως ἡμῶν θέλει στενοχωρήσει ἡμᾶς μετὰ πάσης τέχνης καὶ μηχανῆς, (… Ἔχω παραλείψει ἀνάμεσα …) ὅπως, εἰ δυνατόν, ὡς ὄφις ἐκχύσῃ τὸ φαρμάκιον καὶ ὡς λέων ἀνήμερος καταπίῃ ἡμᾶς.
Διὰ τοῦτο σᾶς παρακαλῶ, στῆτε ἀνδρείως.
Ευάγγελος Κοροβίνης
Η Βυζαντινή κατάρρευση τον ενδέκατο αιώνα ως προανάκρουσμα για τις δύο αλώσεις (του 1204 και του 1453)
Α. Εισαγωγή
Πως μπορεί να εξηγηθεί η απότομη κατάρρευση του Βυζαντίου μετά την ήττα στη μάχη του Μαντζικέρτ το 1071; Το Βυζάντιο είχε υποστεί σοβαρές στρατιωτικές ήττες και στο παρελθόν και παρά ταύτα ανέκαμπτε. Αυτή τη φορά όμως, παρά το ανορθωτικό έργο των Κομνηνών (1081-1180), οι Σελτζούκοι Τούρκοι και οι διάδοχες τουρκικές ηγεμονίες θα παραμείνουν αδιατάρακτα κυρίαρχοι του κεντρικού οροπεδίου της Μ. Ασίας, τουρκοποιώντας και εξισλαμίζοντας σταδιακά το σύνολο της Ανατολίας. Τα έτη 1081-1180 είχαν μόνον ένα λούστρο ευημερίας και είναι λάθος να επιτρέπει κανείς τη σύγκριση μεταξύ των κυβερνώντων της περιόδου 1025-1071 και των ικανών Κομνηνών να κρύβει το γεγονός ότι ορισμένες σημαντικές εξελίξεις που άλλαξαν ριζικά την ιστορία του Βυζαντίου είναι κοινές και στις δύο περιόδους.
https://ardin-rixi.gr/archives/5968
Από το βιβλίο της Αιμιλίας Ιωαννίδου, Η Άλωση της Κωνσταντινούπολης, Εναλλακτικές Εκδόσεις, 2000, σελ. 71 – 94.
ΙΙ. Η πολιορκία
Στις 5 Απριλίου 1453, πενήντα τρεις μέρες πριν από την άλωση, ο νεαρός, 21 χρονών τότε, σουλτάνος Μεχμέτ έστησε τη σκηνή του μπροστά στην Κωνσταντινούπολη, αντίκρυ από την πύλη του Αγίου Ρωμανού (Τοπ Καπού – Τοπ=κανόνι, Καπού=πύλη). Εκεί παρέταξε και τους γενιτσάρους καθώς και το μεγάλο κανόνι που κατασκεύασε ο Ουρμπάν. Από την πύλη του Αγίου Ρωμανού ως τη Χαρσία ή πύλη της Αδριανούπολης (Εντιρνέ Καπού) – απ’ όπου άρχιζε η περίφημη Μέση οδός που οδηγούσε στην αγορά του Θεδόσιου, στον Ιππόδρομο και στην Αγια Σοφιά – θα δινόταν ο κύριος αγώνας, καθώς το μέρος αυτό, κοιλάδα που διέσχιζε το ποταμάκι Λύκος, εκτιμήθηκε ως το πιο πρόσφορο για την άλωση της Πόλης.
Εκεί λοιπόν στο Μεσοτείχιο όπως το ονόμαζαν, παράταξαν και οι πολιορκημένοι τις πιό εκλεκτές δυνάμεις τους. Ο Κωνσταντίνος Παλαιολόγος με τους καλύτερους τουρμάρχες του και κένταρχους και δίπλα σ’ αυτόν ο Τζουστινιάνη με τους σιδερόφραχτους πολεμιστές του. Οι πολιορκημένοι είχαν ν’ αντιτάξουν στις μεγάλες λουμπάρδες του εχθρού λιγοστά και μικρά κανόνια, που νωρίς έπαψαν να χρησιμοποιούνται καθώς έκαναν μεγαλύτερη ζημιά στα παλιά τείχη τραντάζοντάς τα, παρά στον εχθρό. Τα όπλα τους ήταν λιγοστά μολυβδοβόλα ή τούφακες (βαριά τουφέκια που ρίχνανε πέντε ίσαμε δέκα κομμάτια μολύβια σε κάθε βολή), οι τζάγρες (μηχανή με σύστημα εκτόξευσης βέλους σε μεγάλη απόσταση), τα τόξα, τα βέλη, τ’ απελατίκια (ραβδί σιδερένιο με ακίδες) και βέβαια τα σπαθιά.
Κείμενο του (Καστροπολίτη) Ιωάννη Α. Σαρσάκη
Βλέποντας τα σημερινά γεγονότα που αφορούν, τον ξεσηκωμό των αγροτών έναντι της κυβέρνησης, θα μπορούσε να αναρωτηθεί κανείς, αν ποτέ υπήρξε στην Ελληνική ιστορία κάποιος εν ενεργεία ηγέτης, ο οποίος να ασχολήθηκε με τη γεωργία, και να ¨ζυμώθηκε¨ μαζί με τη γη και τους αγρότες.
Άγιος Ιωάννης Βατάτζης ο εκ Διδυμοτείχου
Η απάντηση είναι πως ναι, υπήρξε, και το όνομά του είναι Ιωάννης Γ΄ Δούκας Βατάτζης
αυτοκράτορας της Ρωμανίας/Βυζαντίου και άγιος της Εκκλησίας μας[1]. Ο Βατάτζης διετέλεσε αυτοκράτορας από το 1222 έως το 1254, την εποχή που οι Φράγκοι σταυροφόροι είχαν καταλάβει την Κωνσταντινούπολη (από το 1204), με αποτέλεσμα να κατακερματιστούν τα εδάφη της πάλαι ποτέ κραταιάς αυτοκρατορίας. Η έδρα του κράτους του Βατάτζη υπήρξε η Νίκαια της Μικράς Ασίας, και είχε ως κύρια αποστολή, την απελευθέρωση της Βασιλεύουσας καθώς και όλων των περιοχών που τελούσαν υπό Φραγκική, Βουλγαρική και Τουρκική κατοχή.
Μια σειρά οξύτατων ανταγωνισμών της βυζαντινής αριστοκρατίας με έπαθλο τον αυτοκρατορικό θρόνο επέτρεψαν σε μια ορδή θρησκόληπτων δυτικών να επιτεθεί εναντίον της Κωνσταντινούπολης. Οι αρχηγοί της σταυροφορίας ήθελαν να μοιραστούν το βυζαντινό κράτος, αλλά οι άνδρες τους αδημονούσαν να λεηλατήσουν τους παραμυθένιους θησαυρούς της πλουσιότερης πόλης της ανθρωπότητας. Η σταυροφορία ξεκίνησε για τους Αγίους Τόπους, αλλά δεν προσπέρασε ποτέ την Πόλη. Όταν διαπίστωσαν πόσο αδύναμη είχε γίνει η άμυνα της, ο τυφλός Δόγης της Βενετίας, έπεισε τους ηγέτες της Δύσης να καταλάβουν ό,τι πολυτιμότερο υπήρχε μπροστά στα μάτια τους. Τη Βασιλεύουσα.
http://adrahti.blogspot.com/2022/01/blog-post_30.html
[…] τὸ σύνολο σχεδὸν τῆς ἀρχαιοελληνικῆς γραμματείας ποὺ ἔχουμε σήμερα στὴ διάθεσή μας διασώθηκε χάρη στοὺς ἀντιγραφεῖς χειρογράφων τῶν βυζαντινῶν σχολῶν καὶ μοναστηριῶν. Στὸ Βυζάντιο -καὶ ὄχι στὴ Δύση- βρῆκε ἡ παράδοση τῆς ἑλληνικῆς ἀρχαιότητας τὴν φυσική της συνέχεια. […]
Μέσα σὲ αὐτὰ τὰ πλαίσια τοῦ βυζαντινοῦ κόσμου συνεχίστηκε ἀδιάσπαστη ἡ παράδοση τῆς ἑλληνικῆς φιλοσοφίας, παράδοση ἡ ὁποία στὴν Δύση εἶχε διακοπεῖ ἀπὸ νωρίς. Σὲ ἀντίθεση μὲ τὴ Δύση, στὸ Βυζάντιο διατηρήθηκε μιὰ κουλτούρα κοσμική, δηλαδὴ μιὰ κουλτούρα ποὺ προερχόταν ἀπὸ καὶ στηριζόταν καθαρὰ σὲ κοσμικοὺς φορεῖς. […]
Το Βυζάντιο υπήρξε ένα κράτος από τα πιο μακρόβια στην ιστορία. Ταυτόχρονα ήταν και παραμένει πολύ λιγότερο μελετημένο από άλλες επικράτειες της ίδιας ιστορικής περιόδου ενώ επίσης παραμένει μη κατανοητό εν πολλοίς από την δυτική ιστοριογραφία. Στα πλαίσια αυτά αντιμετωπίσθηκε, μέχρι πρόσφατα τουλάχιστον, ως ένας παρακμιακός φτωχός συγγενής. Είναι απορίας άξιο, όμως, πως μια επικράτεια με τέτοια χαρακτηριστικά κατόρθωσε, όχι μόνον να επιβιώσει, αλλά και να μεγαλουργήσει επί μια χιλιετία.
Α. «Εξανατολισμός» ή εκχριστιανισμός;
Το Βυζάντιο αναδύεται ως απάντηση στην κρίση που πέρασε η ρωμαϊκή αυτοκρατορία κατά την διάρκεια του 3ου αιώνα μ.Χ. Ο αιώνας αυτός ήταν περίοδος εμφυλίων πολέμων, νόθευσης του νομίσματος και εμπορικών συναλλαγών σε είδος. Η ρωμαϊκή αυτοκρατορία είχε σταματήσει να επεκτείνεται, οι προερχόμενοι από αιχμαλώτους πολέμου δούλοι σπάνιζαν, οι τιμές ανέβαιναν και η τοπική αριστοκρατία που στήριζε με τις χορηγίες της τα οικονομικά των πόλεων και τις κυβερνούσε, εξωθήθηκε από τις περιστάσεις στην χρεωκοπία. Στο βάθος της κρίσης υπέβοσκαν και άλλα προβλήματα στα οποία θα αναφερθούμε λίγο πιο κάτω.
https://ardin-rixi.gr/archives/240397
Απόσπασμα από το άρθρο της Αγνής ΒΑσιλικοπούλου, «Ο Μέγας Αλέξανδρος των Βυζαντινών», που εκδόθηκε στην Επιστημονική Επετηρίδα της Φιλοσοφικής Σχολής του Πανεπιστημίου Αθηνών, Περίοδος Β’,Τόμος 32, 1998-2000. [Άρδην τ. 113]
Μνημονευτέον ὑμῖν ἐστίν ὅτι Ῥωμαῖοι ἐσμέν, ὅτι ἡ Φιλίππου καὶ ἡ Ἀλεξάνδρου ὑμῖν ὑπάρχει πατρίς καί ὡς τούτοιν τοῖν γένοιν τοῖς διαδόχοις ὥσπερ τίς κλῆρος ἔλαχεν κατιών ἐπί μακροῦ διαρκής.
Μανουήλ B′ Παλαιολόγος
Παρότι το Βυζάντιο αυτοαποκαλείται μέχρι τέλους η Ρωμαίων ἀρχή, ή το Ρωμαίων κράτος, τα Ρωμαίων πράγματα κ.τ.ο., διεκδικώντας επίμονα τη συνέχεια της Romanitas από Δυτικούς και Ανατολικούς, ήρωας-πρότυπο του Βυζαντινού κόσμου δεν είναι ένας Ρωμαίος αυτοκράτορας, αλλ’ ο βασιλεύς των Μακεδόνων Αλέξανδρος, που δημιούργησε τις προϋποθέσεις για την πολιτιστική σύνθεση Ελληνισμού και Ανατολής. Κανένα άλλο ιστορικό πρόσωπο δεν προβάλλεται με τόσο θαυμασμό και συμπάθεια στα γραπτά μνημεία των βυζαντινών χρόνων, λόγια και δημώδη.
Σχεδόν όλα τα βυζαντινά λογοτεχνικά είδη έχουν τις ρίζες τους στους πρώτους μεταχριστιανικούς αιώνες, στην εποχή της όψιμης αρχαιότητας, όταν στο πλαίσιο της Ρωμαϊκής Αυτοκρατορίας, ελληνιστικά και ανατολικά στοιχεία αλληλοεπηρεάζονται, μετασχηματίζοντας παλιές λογοτεχνικές μορφές ή δημιουργώντας νέες, πού εκφράζουν το νέο, οικουμενικό, πνεύμα.
https://www.pemptousia.gr/2021/11/i-i-agapi-os-aftothisia-stin-vizantini-istoria/
Ανά τους αιώνες υπάρχουν πολλά παραδείγματα αυτοθυσίας και αγάπης του πατρός προς τον υιό. Προσεγγίζοντας την χιλιόχρονη ιστορία της βυζαντινής αυτοκρατορίας, η οποία πέρα του τεράστιου έργου και πολιτισμού αποτελείται από ισχυρά και ουσιώδη γεγονότα, αντλούμε νοήματα πνευματικά και ηθικά.
Μεταβαίνοντας στην εποχή του μεγάλου αυτοκράτορος Βασιλείου Β΄ Βουλγαροκτόνου, η βυζαντινή αυτοκρατορία βρισκόταν σε έναν διαρκή πόλεμο με την Βουλγαρία, ένα κράτος που ανασυντάχθηκε από τον τσάρο Σαμουήλ και στράφηκε προς την κατάκτηση της βαλκανικής στα τέλη του 10ου αιώνος. Η στρατηγική των Βουλγάρων βασιζόταν κυρίως στον αιφνιδιασμό και όχι στην κατά παράταξη μάχη καθώς ήταν αδύνατον να μπορέσει ο βουλγαρικός στρατός να αντιμετωπίσει τον άρτια εκπαιδευμένο και εξοπλισμένο αυτοκρατορικό στρατό του Ρωμαϊκού κράτους.
http://vizantinonistorika.blogspot.com/2013/08/
H ανατολική ρωμαϊκή αυτοκρατορία ήταν κράτος πολυεθνικό. Στην τεράστια επικράτειά της, η οποία απλωνόταν σε τρεις ηπείρους, στην πρωτοβυζαντινή περίοδο, συμβίωναν Έλληνες και εξελληνισμένοι λαοί, αυθεντικοί Ρωμαίοι, Αρμένιοι, Σύροι, Αιγύπτιοι και Ιουδαίοι, υπολείμματα παλαιών μικρασιατικών λαών (Ίσαυροι, Φρύγες, Καππαδόκες),στη Χερσόνησο του Αίμου, καθώς επίσης υπολείμματα νεώτερων εποικισμών Γαλατών και Γότθων. Όλοι αυτοί αυτοαποκαλούνταν Ρωμαίοι, στον βαθμό που ήταν αφοσιωμένοι στην Εκκλησία και στον Αυτοκράτορα της Κωνσταντινούπολης, τον Ρωμαίο Αυτοκράτορα, και ασφαλώς μιλούσαν τις δικές τους γλώσσες. Γνωστότερες από αυτές ήταν η λατινική, στην οποία γράφονταν οι νόμοι του κράτους και οι αποφάσεις των αυτοκρατόρων και των δικαστών, και η ελληνική, την οποία μιλούσε το μεγάλο μέρος των κατοίκων της αυτοκρατορίας, ιδιαίτερα των ανατολικών περιοχών.
Γράφει ο Μάριος Νοβακόπουλος
Διεθνολόγος
Αντίθετα με την κλασσική αρχαιότητα της Μεσογείου, όπου κυριαρχούσε η ελληνική οπλιτική φάλαγγα και η ρωμαϊκή λεγεώνα, ο Μεσαίωνας είχε την άνοδο και καθιέρωση του βαρέως ιππικού ως το ισχυρότερο όργανο πολέμου και το καμάρι κάθε στρατιωτικής δύναμης. Στην συλλογική φαντασία μέχρι σήμερα ξεχωρίζουν οι τρομεροί ιππότες της φεουδαλικής Δύσεως, οι οποίοι για αιώνες αποτελούσαν τους ισχυρότερους μαχητές του Παλαιού κόσμου.
Με τη σειρά του, συνεχίζοντας την ρωμαϊκή κληρονομιά και αφομοιώνοντας τις εμπειρίες και τακτικές των γύρω λαών, το Βυζάντιο παρέτασσε στο πεδίο της μάχης τον δικό του βαριά εξοπλισμένο έφιππο πολεμιστή, τον κατάφρακτο.
Το βαριά θωρακισμένο ιππικό εμφανίζεται κατά την αρχαιότητα ανάμεσα στις νομαδικές φυλές της Ευρασιατικής στέπας, ενώ από τους εγκατεστημένους λαούς πρώτοι θα το υιοθετήσουν οι Πέρσες. Οι κατάφρακτοι ιππείς ανήκαν συνήθως στην αριστοκρατία, έφεραν μεταλλική θωράκιση εκείνοι και τα άλογα τους. Ανάλογες μονάδες ανέπτυξαν τα ελληνιστικά βασίλεια και οι Ρωμαίοι, αναγνωρίζοντας την σημασία τους στο πεδίο της μάχης. Οι ρωμαϊκές ομάδες ονομάζονταν κλιβανάριοι, από το κλιβάνιον, τον βασικό θώρακα που κάλυπτε τον κορμό του πολεμιστή.
https://strangepress.gr/2021/09/20/poia-itan-i-mystiriodis-eyfrasia-tis-agias-sofias/
Όταν ολοκληρώθηκε το χτίσιμο της Αγίας Σοφίας, ο Αυτοκράτορας του Βυζαντίου Ιουστινιανός διέταξε τους τεχνίτες να προσθέσουν στον θόλο του ναού με γιγαντιαία χρυσά γράμματα την ακόλουθη επιγραφή:
“Ο Ιουστινιανός αφιερώνει τούτον τον ναό στη δόξα του Θεού”.
Η διαταγή δόθηκε την παραμονή των εγκαινίων και ο Αυτοκράτορας, βέβαιος για την πιστή εκτέλεσή της, πήγε την άλλη μέρα στην Αγία Σοφία, ακολουθούμενος από τον Πατριάρχη και τους Αυλικούς του και κάθισε στον χρυσό του θρόνο. Έξαφνα, υψώνοντας τα μάτια, διάβασε την επιγραφή αυτή:
“Η Ευφρασία αφιερώνει τούτον τον ναό στη δόξα του Θεού”.
Στράφηκε ευθύς στον Πατριάρχη που καθόταν πλάι του:
https://www.pemptousia.gr/2021/05/to-vizantio-ke-evropaikos-anthropismos/
Η πτώση του Βυζαντίου δε σήμαινε και τον πνευματικό θάνατο του ελληνισμού. Αντίθετα με την μετακίνηση μεγάλου αριθμού Λογίων από την Κωνσταντινούπολη προς τις Ιταλικές πόλεις δημιουργήθηκε μία μεγάλη πνευματική κίνηση που τα επόμενα χρόνια θα κυριαρχήσει πρώτα στην Ιταλία και εν συνεχεία σε όλη την Ευρώπη.
Η κίνηση αυτή ονομάστηκε Ανθρωπισμός επειδή κέντρο του ενδιαφέροντος ήταν ο άνθρωπος , όπως τον εξήτασαν και τον μελέτησαν οι αρχαίοι Έλληνες Φιλόσοφοι. Από τους πνευματικούς αυτούς ανθρώπους οι σημαντικότεροι ήταν ο Μανουήλ Χρυσολωράς, που δίδαξε τα ελληνικά στη Φλωρεντία, το Μιλάνο, την Πάντοβα, τη Βενετία και σε άλλες μεγάλες πόλεις.
Αν στην ενορία σας υπάρχουν στοιχεία ελιτισμού ή αν η ελιτίστικη νοοτροπία αυτή είναι καλά ριζωμένη, αν δηλαδή υπάρχει το πνεύμα ότι στην...
