Με αφορμή της συμπλήρωσης των 40 χρόνων από την έκλυση ραδιενέργειας στο πυρηνικό εργοστάσιο του Τσερνόμπιλ αναδημοσιεύουμε ένα απόσπασμα από την μπροσούρα που εκδόθηκε για ιστορικούς λόγους τον Φλεβάρη του 2026 από την Πρωτοβουλία αναρχικών συλλογικοτήτων ενάντια στη λεηλασία της φύσης με τίτλο: Πυρηνική ενέργεια και πυρηνικά όπλα: μια διαρκής απειλή
Οι συνέπειες μιας πιθανής χρήσης πυρηνικών όπλων σήμερα είναι εξαιρετικά δύσκολο να περιοριστούν σε τοπικό επίπεδο. Η μαζική δολοφονία αμάχων από τις ΗΠΑ στη Χιροσίμα και το Ναγκασάκι, με τη χρήση πυρηνικών βομβών, συνέβη σε μια εποχή κατά την οποία οι πυρηνικές δυνατότητες των κρατών, με εξαίρεση τις ΗΠΑ, ήταν πρακτικά ανύπαρκτες. Στις μέρες μας ωστόσο, τουλάχιστον 9 κράτη αποδεδειγμένα διαθέτουν πυρηνικά όπλα, με τον συνολικό αριθμό των πυρηνικών κεφαλών να ανέρχεται σε αρκετές χιλιάδες.
Η ευρεία χρήση πυρηνικών όπλων είναι πιθανό να πυροδοτήσει πολύπλοκα κλιματικά φαινόμενα με διαπλανητικές συνέπειες. Η έκλυση εκατομμυρίων τόνων τοξικών και ραδιενεργών ενώσεων, καθώς και αιθάλης, ως αποτέλεσμα τόσο των πυρηνικών βομβαρδισμών όσο και των εκτεταμένων πυρκαγιών που θα προκαλούνταν, ακόμη και με τη χρήση λιγότερου από το 0,03% των πυρηνικών όπλων που διαθέτουν σήμερα οι λεγόμενες «πυρηνικές δυνάμεις», θα μπορούσε να οδηγήσει σε ένα μεταπυρηνικό κλιματικό σενάριο γνωστό ως «πυρηνικός χειμώνας».
Το αποτέλεσμα θα ήταν μια δραστική μεταβολή του παγκόσμιου κλίματος, με πτώση της μέσης θερμοκρασίας της Γης κατά 5–10°C (ανάλογα με την έκταση του φαινομένου), καταστρέφοντας την παγκόσμια παραγωγή τροφίμων και οδηγώντας σε εκτεταμένο λιμό ακόμη και πληθυσμούς που θα βρίσκονται γεωγραφικά μακριά από τα πεδία των συγκρούσεων.
Όσο για τα περιστατικά διαρροής ραδιενέργειας που έχουν γίνει γνωστά, τα τελευταία μόνο μέχρι το 2011 ξεπερνούν τα 800. Δεν χρειάζονται ούτε σεισμοί ούτε τσουνάμι για να εκδηλωθεί ένα «ατύχημα». Μόνο στην ανεπτυγμένη τεχνολογικά Ιαπωνία, τις τελευταίες δεκαετίες έχουν επίσημα καταγραφεί τα παρακάτω «ατυχήματα»: Τοκάι Μούρα (Σεπτέμβριος 1999), Σίκα (1999), Καζιβαζάκι Καρίβα (2007). Αξιοσημείωτα, επίσης, είναι και αυτά που συνέβησαν το ίδιο διάστημα στο Ντέβιντ Μπες, (ΗΠΑ, 2002), το Φόρσμαρκ (Σουηδία, 2006) και το Κοζλοντούι (Βουλγαρία, 2006).
Τσερνόμπιλ, Ουκρανία, 26η Απριλίου 1986. Σημειώνεται έκρηξη στο πυρηνικό αντιδραστήρα 4 που λειτουργεί από το 1977, με αποτέλεσμα η ραδιενέργεια να μολύνει έως και τα τρία τέταρτα της Ευρώπης. Μετά την καταστροφή, το κράτος της Ουκρανίας και οι αρμόδιες αρχές εκκένωσαν καθυστερημένα την περιοχή, απομακρύνοντας εκατοντάδες χιλιάδες ανθρώπους από μια έκταση 2.000 τετραγωνικών χιλιομέτρων. Οι επιπτώσεις της θα λογοκριθούν αρχικά και στον ελλαδικό χώρο από τα κρατικά μέσα. Παραμονές Πάσχα, οι κυβερνώντες ενδιαφέρονταν πρωτίστως για το πώς θα διοχετευθούν τα αρνιά στην αγορά και όχι να αποκαλυφθεί ότι ραδιενεργό νέφος έχει κατέλθει στην περιοχή της Κεντρικής Μακεδονίας. Δεν είναι υπερβολή εάν ισχυριστούμε ότι η μόνη αντικειμενική πληροφόρηση που υπήρχε για το Τσερνόμπιλ, κατά τις πρώτες δυο εβδομάδες, προερχόταν από τον αναρχικό και αντιεξουσιαστικό χώρο αλλά και τα οικολογικά κινήματα. Τα μεγάλα κόμματα ενδιαφέρονταν για την αγορά, ενώ το ΚΚΕ αναμεταδίδοντας την σοβιετική προπαγάνδα έγραφε στο πρωτοσέλιδο του για
«αντισοβιετικό νέφος» και «αντισοβιετική υστερία».
Δεκαετίες αργότερα, μελέτες αναφέρουν αύξηση της παιδικής λευχαιμίας σε Γερμανία, Ελλάδα και Λευκορωσία, ενώ οι ανθρώπινες απώλειες που προκάλεσε το «ατύχημα» υπολογίζεται πως ξεπερνούν τις 200 χιλιάδες, με τον αριθμό όσων προσβλήθηκαν άμεσα από τη ραδιενέργεια να ανέρχεται σε 1 εκατομμύριο.
Την Πρωτομαγιά του 1986, όλη η Γαλλία βρίσκεται υπό το ραδιενεργό νέφος, όλες οι πυρηνικές εγκαταστάσεις εντοπίζουν σημαντική ραδιενέργεια και ενημερώνουν σχετικά την υπηρεσία του καθηγητή Πελερέν. Στις 2 Μαΐου, ο τελευταίος, σε ανακοίνωσή του τονίζει ότι «προληπτικοί έλεγχοι του ιωδίου δεν δικαιολογούνται ούτε είναι σκόπιμοι». Στις 6 Μαΐου, το γαλλικό υπουργείο Γεωργίας εκδίδει ανακοίνωση, σύμφωνα με την οποία η γαλλική επικράτεια, λόγω της απόστασής της, δεν επηρεάζεται από τις συνέπειες του Τσερνόμπιλ. Στις 10 Μαΐου, ο Πελερέν παραδέχεται ότι τα επίπεδα ραδιενέργειας ήταν προβληματικά από τις 30 Απριλίου…
Τοκάι Μούρα, Ιαπωνία, Σεπτέμβριος 1999: Μετά από παραβίαση των πρωτοκόλλων ασφαλείας, προκλήθηκε ανεξέλεγκτη πυρηνική αντίδραση και διαρροή σημαντικών ποσοτήτων ραδιενέργειας προς τις γύρω περιοχές. Το επίπεδο της ακτινοβολίας περιμετρικά του σταθμού ήταν περίπου 15 χιλιάδες φορές
πάνω από τα φυσιολογικά όρια. Τα χαρακτηριστικά του ατυχήματος ήταν παρόμοια με αυτά του Τσερνόμπιλ: παραβίαση πρωτοκόλλων ασφαλείας και μία σειρά «ανθρώπινων λαθών». Οι έρευνες, παράλληλα, έδειξαν ότι η εταιρεία παραβίαζε τα πρωτόκολλα ασφαλείας με σκοπό να αυξήσει την παραγωγή, ενώ δεν υπήρχε πρωτόκολλο έκτακτης ανάγκης για τέτοιου είδους ατυχήματα, καθώς κανείς δεν τα θεωρούσε πιθανά.
Σίκα, Ιαπωνία, 1999: Κατά τη διάρκεια τακτικού ελέγχου των συστημάτων ασφαλείας, τρεις ράβδοι ελέγχου «έπεσαν» από τον αντιδραστήρα με αποτέλεσμα την έναρξη μίας ανεξέλεγκτης πυρηνικής αντίδρασης. Τα εφεδρικά συστήματα ασφαλείας δεν λειτούργησαν και οι τεχνικοί έπρεπε να αντιμετωπίσουν το πρόβλημα χειροκίνητα. Το ατύχημα κρατήθηκε μυστικό και αναφέρθηκε στην πυρηνική αρχή της χώρας μετά από 8 χρόνια!
Καζιβαζάκι – Καρίβα, Ιαπωνία, 2007: Ένας σεισμός μεγέθους 6,7 της κλίμακας ρίχτερ χτύπησε τον μεγαλύτερο πυρηνικό σταθμό του κόσμου, που αποτελείται από 7 μεγάλους αντιδραστήρες, στη δυτική Ιαπωνία. Κανένας από τους αντιδραστήρες δεν είχε σχεδιαστεί για έναν σεισμό τέτοιου μεγέθους, καθώς η περιοχή θεωρούνταν χαμηλής σεισμικής δραστηριότητας. Λόγω των κατεστραμμένων δρόμων, χρειάστηκαν πολλές ώρες για τους πυροσβέστες να φτάσουν στον σταθμό και να θέσουν την κατάσταση υπό έλεγχο, ενώ μία μεγάλη εκκένωση θα ήταν αδύνατη για τον ίδιο λόγο. Η ζημιά στον σταθμό ήταν μεγάλη, με αποτέλεσμα να τεθεί για μεγάλο διάστημα εκτός λειτουργίας, ενώ μέχρι και σήμερα κάποιοι από τους αντιδραστήρες δεν λειτουργούν.
Έτσι, στη μετά Τσερνόμπιλ εποχή, που υποτίθεται ότι όλα θα αναθεωρούνταν από άποψη ασφάλειας και που οι επιστήμονες διαλαλούν την ωφελιμότητα της πυρηνικής ενέργειας, έχουν καταγραφεί διεθνώς τα παρακάτω σοβαρά γεγονότα:
Φόρσμαρκ, Σουηδία, 2006: Μετά από βραχυκύκλωμα, σταμάτησε η λειτουργία ψύξης του αντιδραστήρα, ενώ δεν λειτούργησαν και οι εφεδρικές ντιζελογεννήτριες. Πέρασαν περίπου 22 λεπτά πριν κατορθώσει το προσωπικό να επαναφέρει το σύστημα ψύξης. Μετά από ειδικό έλεγχο, εντοπίστηκε παρόμοιο ελάττωμα και σε άλλους αντιδραστήρες.
Κοζλοντούι, Βουλγαρία, 2006: Σε αντιδραστήρα πεπιεσμένου ύδατος, οι ράβδοι ελέγχου κόλλησαν με αποτέλεσμα για ένα διάστημα ο αντιδραστήρας να λειτουργεί χωρίς σύστημα παύσης σε περίπτωση ανάγκης. Το περιστατικό γνωστοποιήθηκε επισήμως αρκετούς μήνες αργότερα. Σύμφωνα με τον πρώην επικεφαλής της βουλγαρικής υπηρεσίας πυρηνικής ασφαλείας, ήταν «σαν να οδηγούσες ένα τρένο με την ανώτατη ταχύτητα χωρίς να έχεις φρένα».
Ντέβιντ Μπες, ΗΠΑ, 2002: Ανακαλύφθηκε ότι είχε διαβρωθεί το μεταλλικό περίβλημα του δοχείου πιέσεως του αντιδραστήρα, αν και υποτίθεται ότι ο πυρήνας ελεγχόταν τακτικά. Η διάβρωση είχε περάσει απαρατήρητη περίπου για μία δεκαετία! Οι υπεύθυνοι τεχνικοί καταδικάστηκαν για πλαστογράφηση αναφορών επιθεωρήσεων.
Φουκοσίμα Νταΐτσι, 11 Μαρτίου 2011: Μεγάλος σεισμός και τσουνάμι προκάλεσαν σοβαρές καταστροφές σε τρεις πυρηνικούς αντιδραστήρες, στον πυρηνικό σταθμό παραγωγής ηλεκτρικής ενέργειας.
Μεγάλες ποσότητες ραδιενέργειας απελευθερώθηκαν στο περιβάλλον. Μεγάλα τμήματα των εκτάσεων γύρω από τον Φουκοσίμα Νταΐτσι μολύνθηκαν, περισσότεροι από 18 χιλιάδες άνθρωποι έχασαν τη ζωή τους λόγω του σεισμού και του τσουνάμι, ενώ 160 χιλιάδες αναγκάστηκαν να εγκαταλείψουν τα σπίτια τους στην περιοχή λόγω της ραδιενεργής μόλυνσης. Τον Οκτώβριο του 2016, το ιαπωνικό Υπουργείο Υγείας επιβεβαίωσε επίσημα περιπτώσεις λευχαιμίας εργαζομένων στο κατεστραμμένο πυρηνικό εργοστάσιο, που σχετίζονται άμεσα με το ατύχημα.
Η ραδιενεργή έκλυση από τους 3 κατεστραμμένους αντιδραστήρες συνεχίστηκε για πολλά χρόνια, τόσο στην ατμόσφαιρα όσο και με τη μορφή ραδιενεργού ύδατος 300 τόνων, το οποίο καθημερινά κατέληγε στον Ειρηνικό ωκεανό, μολύνοντας τη θαλάσσια τροφική αλυσίδα. Τα δοχεία με τα απόβλητα επί του παρόντος αποθηκεύονται «προσωρινά» σε περισσότερες από 113 χιλιάδες θέσεις γύρω από το εργοστάσιο, ενώ τα επόμενα χρόνια θα προστεθούν περισσότερα εκατομμύρια τόνοι πυρηνικών αποβλήτων. Είναι ενδεικτικό ότι, σε σύγκριση με το «ατύχημα» στο Τσερνόμπιλ, το οποίο αφορούσε έναν αντιδραστήρα και 57,6 τόνους ραδιενεργού υλικού που εκτινάχθηκαν στην ατμόσφαιρα, στην πυρηνική καταστροφή στη Φουκοσίμα ενεπλάκησαν 6 πυρηνικοί αντιδραστήρες και η ΙΑΕΑ (Ιnternational Atomic Energy Agency) κάνει αναφορά για 2.800 τόνους υψηλού ραδιενεργού υλικού από παλιούς πυρηνικούς αντιδραστήρες!
Στην παρούσα συγκυρία, η νέα παγκόσμια τάξη κατασκευάζεται εκ νέου μέσω των ολοκληρωτικών πολέμων και των απειλών των παγκόσμιων πυρηνικών δυνάμεων, οι οποίες διαρκώς επικαλούνται και επιδεικνύουν τα καταστροφικότερα όπλα που διαθέτουν -πυρηνικά ή μη- και απειλούν με αφανισμό στο όνομα της «επιβίωσής» τους, ξεκαθαρίζοντας ότι η έκβαση στους πολέμους που συμμετέχουν (είτε στην Ουκρανία είτε στη Μέση Ανατολή) αποτελεί «υπαρξιακό ζήτημα».
Τα πυρηνικά όπλα για άλλη μια φορά βγαίνουν από τις σκιές της «μετα πολεμικής» παγκόσμιας «τάξης» με εκκωφαντικό τρόπο. Στις περιοχές του πλανήτη που είναι πιο πιθανό να οδηγήσουν τις ΗΠΑ σε σύγκρουση –στην Κορεατική Χερσόνησο, το Στενό της Ταϊβάν, την ανατολική Ευρώπη και τον Περσικό Κόλπο– οι αντίπαλοι των ΗΠΑ φαίνεται να αποκτούν, να ενισχύουν ή να απειλούν να χρησιμοποιήσουν πυρηνικά όπλα. Η Βόρεια Κορέα αναπτύσσει διηπειρωτικούς βαλλιστικούς πυραύλους που μπορούν να φτάσουν στις Ηνωμένες Πολιτείες. Η Κίνα διπλασιάζει το μέγεθος του οπλοστασίου της. Το ρωσικό κράτος απειλεί να χρησιμοποιήσει πυρηνικά όπλα στον πόλεμό του στην Ουκρανία, ενώ ήδη ΗΠΑ και Ισραήλ επιτέθηκαν στο πυρηνικό πρόγραμμα του ιρανικού κράτους.
Η συζήτηση για χρήση των πυρηνικών όπλων αποτελεί πλέον μέρος της «νέας κανονικότητας», βρισκόμενη διαρκώς στην ημερήσια διάταξη, όπως και οι προβλέψεις για την κλιμάκωση του πολέμου. Οι γερμανικές αρχές προειδοποιούν για μεγάλο επιθετικό πόλεμο στην Ευρώπη και κατασκευάζουν πυρηνικά καταφύγια, η Νορβηγία συγκεντρώνει δισκία ιωδίου κατά της ραδιενεργού ακτινοβολίας, στη Φινλανδία ιστότοποι συμβουλεύουν τον γενικό πληθυσμό πώς θα μπορέσει να επιβιώσει για 72 ώρες αν ξεσπάσει πυρηνικός πόλεμος, ενώ το σουηδικό κράτος διανέμει μέσω του μηχανισμού της πολιτικής προστασίας φυλλάδια με οδηγίες για την αντιμετώπιση πυρηνικής επίθεσης.
Στην ίδια κατεύθυνση, έκθεση της Ε.Ε. προτρέπει τους ευρωπαϊκούς πληθυσμούς να αποθηκεύουν αγαθά «βασικής αυτάρκειας» που θα διαρκέσουν τουλάχιστον 72 ώρες, υπό τον φόβο πιθανών ελλείψεων σε περίπτωση «ένοπλης επίθεσης με συμβατικά μέσα» ή άλλες «εχθρικές δραστηριότητες, όπως «κυβερνοεπιθέσεις ή χρήση χημικών, βιολογικά, ραδιολογικά ή πυρηνικά όπλα». Σύμφωνα με τις πρόσφατες δηλώσεις του γερμανού υπουργού άμυνας, Μπόρις Πιστόριους, οι «αυτοκρατορικές φαντασιώσεις» του Βλαντίμιρ Πούτιν απειλούν την Ευρώπη, ενώ, όπως ισχυρίστηκε, «ορισμένοι στρατιωτικοί ιστορικοί πιστεύουν ακόμη ότι έχουμε ήδη ζήσει το τελευταίο ειρηνικό καλοκαίρι». Την ίδια στιγμή, ο καγκελάριος Φρίντριχ Μερτς δεσμεύεται, 80 χρόνια μετά τον τερματισμό του Δευτέρου Παγκοσμίου Πολέμου, να κάνει τη Bundeswehr τον ισχυρότερο στρατό της Ευρώπης.
Ήδη από τη σύνοδο κορυφής της ΕΕ στις αρχές Μαρτίου στις Βρυξέλλες, αποφασίστηκε και ανακοινώθηκε ότι η ΕΕ «ξεκλειδώνει» νέα κεφάλαια, «για να διευκολύνει σημαντικές αμυντικές δαπάνες σε εθνικό επίπεδο σε όλα τα κράτη μέλη». Επίσης, η Ευρωπαϊκή Επιτροπή κλήθηκε «να προτείνει πρόσθετες πηγές χρηματοδότησης για την άμυνα σε επίπεδο ΕΕ, μεταξύ άλλων μέσω πρόσθετων δυνατοτήτων και κινήτρων που προσφέρονται σε όλα τα κράτη μέλη». Παραμονή της συγκεκριμένης συνόδου της ΕΕ, η Ευρωπαϊκή Επιτροπή παρουσίασε επισήμως την «Λευκή Βίβλο για την ευρωπαϊκή άμυνα», ενώ ανακοίνωσε επενδύσεις ύψους 800 δις ευρώ στην ευρωπαϊκή άμυνα. Μ’ άλλα λόγια, ο πόλεμος που για δεκαετίες αφορούσε μόνο τη λεγόμενη περιφέρεια αποκτά και πάλι «υπαρξιακή διάσταση» για τη λεγόμενη συλλογική Δύση. Οι πολεμικές λύσεις όχι μόνο δεν αποτελούν παρελθόν αλλά αφορούν το τώρα και η κλιμάκωσή τους το άμεσο μέλλον.
Η διατήρηση και ενίσχυση της πολεμικής «κρίσης», ιδιαίτερα υπό την απειλή ενός πυρηνικού εφιάλτη, απαιτεί την συναίνεση υπάκουων κοινωνιών, έτοιμων να δεχθούν κάθε λογής «θυσίες»· απαιτεί την αναπαλαίωση των εθνικών ταυτοτήτων, την επανασυσπείρωση γύρω από το έθνος-κράτος και, φυσικά, την επίταση της κοινωνικής επιτήρησης και της κρατικής καταστολής.
